Maryam surasi — Oyat 43

Kalimalarning ma'nolari:

• Yā abati: Ey otajonim (mehribonlik va hurmat bilan murojaat).
• Jā'ani minal-'ilm: Menga ilmdan (vahiy orqali) keldi.
• Lam ya'tika: Senga kelmagan (ilmdan).
• Fa-ttabi'nī: Bas, menga ergash.
• Ahdika: Seni hidoyat qilaman, to'g'ri yo'lga boshlayman.
• Sirātan sawiyyan: To'g'ri, mustaqim va hech qanday egri-bugriligi bo'lmagan yo'l.

Tafsir (Sharh):

Ibrohim alayhissalom o'z otasi Ozarga nasihat qilib, mehr-shafqat va yumshoqlik bilan shunday deydi: "Ey aziz otajonim! Alloh taolo menga o'z fazli va marhamati ila senga nasib bo'lmagan ilmlarni, ya'ni vahiy va payg'ambarlik ilmini berdi. Bu ilm meni haqiqatga, yolg'iz Allohga ibodat qilishga yetakladi. Bas, ey otajonim, mening da'vatimni qabul qil va menga ergash. Men seni to'g'ri yo'lga, ya'ni hech qanday adashish va zulmat bo'lmagan mustaqim islom yo'liga boshlayman. Bu yo'l seni dunyo va oxirat saodatiga olib boradi."

Ibrohim alayhissalom o'z otasini Allohning yagona ekanligiga, butlarga sig'inishdan qaytishga chaqiradi. U o'zining ilmiga ishonch bilan da'vat qiladi, chunki bu ilm Alloh tomonidan berilgan vahiy ilmidir. U otasining e'tirozlariga qaramay, unga nisbatan hurmat va mehribonlikni saqlagan holda, haqiqatni yetkazishda davom etadi.

Foydalar (Saboqlar):

1. Ilmning fazilati: Alloh taolo kimga xohlasa, ilm va hikmat beradi. Ilmli kishi o'z bilimi bilan boshqalarni to'g'ri yo'lga chaqirishi lozim. Ibrohim alayhissalomning "menga senga kelmagan ilm keldi" degan so'zi ilmning qadrini va uning da'vatdagi o'rnini ko'rsatadi.
2. Da'vatda yumshoqlik: Ibrohim alayhissalom o'z otasini Alloh yo'liga chaqirishda "yā abati" (ey otajonim) deb murojaat qilib, naqadar yumshoq va mehribon bo'lgan. Bu musulmonlarga da'vat qilishda, hatto eng yaqin qarindoshlar bo'lsa ham, muloyimlik va hurmatni saqlash kerakligini o'rgatadi.
3. Haqiqatni aytishda jasorat: Ibrohim alayhissalom o'z otasiga nisbatan hurmatini saqlagan holda, haqiqatni aytishdan qo'rqmadi. Bu dinda haqiqatni aytish, hatto yaqinlar oldida ham, muhimligini ko'rsatadi.
4. To'g'ri yo'lning muhimligi: "Sirotan saviyyan" — to'g'ri yo'l. Bu yo'l insonni har ikki dunyoda baxtiyor qiladi. Har bir inson shu yo'lni izlashi va topganlariga ergashishi kerak.
5. Ota-onaga yaxshi munosabat: Ibrohim alayhissalomning o'z otasiga bo'lgan munosabati, hatto u shirkda bo'lsa ham, hurmat va mehr-e'tibor bilan bo'lishi kerakligini o'rgatadi. Ammo bu hurmat dindan qaytishni anglatmaydi.