سوره بقرہ — آيت 1

1) لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

”الم“ اهي حروفِ مقطعات مان آهن، يعني اهڙا اکر جيڪي سُرن جي شروعات ۾ الڳ الڳ پڙهيا وڃن ٿا. هي عربي ٻوليءَ جا ئي اکر آهن، جن کي ”الف، لام، ميم“ پڙهيو وڃي ٿو. انهن کي مفرد (اڪيلو) حالت ۾ ڪو خاص لغوي معنيٰ ناهي هوندو، پر قرآن مجيد ۾ اهي بي حڪمت نه آهن.

2) تفسير:

الله تعاليٰ قرآن مجيد جي ڪيترن سُرن جي شروعات ۾ اهڙا حروفِ مقطعات لاٿا آهن، جهڙوڪ ”الم“، ”حم“، ”يس“ وغيره. انهن حروفن جي حڪمت ۽ مقصد بابت علمائن ٻڌايو آهي ته هي ان ڳالهه ڏانهن اشارو آهن ته قرآن مجيد اهڙن ئي عربي حروفن مان ٺهيل آهي، جيڪي عرب پاڻ ڳالهائيندا ۽ لکندا هئا. جڏهن مشرڪن کي قرآن جهڙو ڪلام آڻڻ جو چئلينج ڏنو ويو، تڏهن اهي انهن ساڳين حروفن سان ٺهيل ڪلام آڻڻ کان بيوس ٿي ويا، حالانڪه اهي عرب ٻوليءَ جا وڏا ماهر ۽ فصيح ترين ماڻهو هئا. انهن جي بيوسي ۽ عاجزي ئي ثابت ڪري ٿي ته هي قرآن الله تعاليٰ جو وحي ۽ ڪلام آهي، ڪنهن انسان جو ٺاهيل ناهي. ان ڪري انهن حروفن جو ذڪر ڪرڻ پاڻ ۾ هڪ وڏي دليل ۽ نشاني آهي قرآن جي اعجاز جي. ان کان سواءِ، قرآن مجيد ۾ ڪا به اهڙي شيءِ ناهي، جنهن ۾ ڪا حڪمت ۽ مصلحت نه هجي. انهن حروفن جي هڪ ٻي حڪمت اها به آهي ته عام طور تي انهن حروفن کان پوءِ قرآن مجيد جو ذڪر ايندو آهي، جيئن هن سورت ۾ به ان کان پوءِ قرآن جي باري ۾ بيان آيو آهي، ته جيئن ماڻهن جو ڌيان ان عظيم ڪتاب ڏانهن مبذول ٿئي.

3) فائدا ۽ سبق:

هن آيت مان اسان کي هي سبق ۽ فائدا حاصل ٿين ٿا:

1. قرآن مجيد جو اعجاز ۽ عظمت ثابت ٿئي ٿي، جو اهو ساڳين عربي حروفن مان ٺهيل آهي، پر ان جي مثل آڻڻ کان سڀ بيوس آهن.
2. اهو يقين پيدا ٿئي ٿو ته قرآن مجيد الله تعاليٰ جو ڪلام ۽ وحي آهي، ڪنهن انسان جو لکيل ناهي.
3. قرآن مجيد جي هر شيءِ ۾ حڪمت ۽ مصلحت آهي، ان ۾ ڪجهه به عبث ۽ بي مقصد ناهي.
4. اهو سبق ملي ٿو ته اسان قرآن مجيد کي وڌيڪ غور ۽ تدبر سان پڙهون ۽ ان جي حڪمتن تي عمل ڪريون.
5. قرآن مجيد جي سمجھڻ ۽ ان تي عمل ڪرڻ سان ئي اسان دنيا ۽ آخرت ۾ ڪاميابي حاصل ڪري سگهون ٿا.