بقرہ سۈرىسى — ئايەت 179

1) لۇغەتتىكى ئىزاھلار:

• ئەلْقِصاص: جىنايەت قىلغۇچىغا قىلغان جىنايىتىگە قاراپ ئوخشاش جازا بېرىش، يەنى جانغا جان، ئەزا ئەزاغا دېگەندەك.
• ئەلْأَلْباب: «لۇبب» سۆزىنىڭ كۆپلۈكى بولۇپ، ئەقىل، پاراسەت ۋە ساغلام پىكىر مەنىسىنى بىلدۈرىدۇ. «ئۇلۇلئەلْباب» ئەقىل-پاراسەت ئىگىلىرى دېگەنلىكتۇر.
• تەتَّقۇن: ئاللاھتىن قورقۇپ، ئۇنىڭ بۇيرۇقلىرىنى ئورۇنلاپ، چەكلىمىلىرىدىن يېنىش، يەنى تەقۋادار بولۇش.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى:

ئاللاھ تائالا بۇ ئايەتتە مۇنداق خەۋەر بېرىدۇ: ئى ئەقىل-پاراسەت ئىگىلىرى! سىلەر ئۈچۈن قىساس قىلىش ھۆكۈمىدە ھاياتلىق بار. يەنى كىشى ئۆلتۈرۈلسە، قاتىلنى قىساس سۈپىتىدە ئۆلتۈرۈش شەرىئەت قىلىنغان بولۇپ، بۇ ھۆكۈم ئادەملەرنىڭ ھاياتىنى ساقلاپ، قان تۆكۈلۈشىنى توختىتىدۇ ۋە زوراۋانلىقنىڭ ئالدىنى ئالىدۇ. ئەگەر قىساس بولمىسا، كىشىلەر بىر-بىرىنى ئۆلتۈرۈشتىن تارتىنمايدىغان بولۇپ، قان تۆكۈلۈش ئۇدا داۋاملىشىدۇ. شۇڭا قىساس ھۆكۈمى ئەمەلىيەتتە جەمئىيەت ئۈچۈن ھاياتلىق ۋە بىخەتەرلىك كاپالىتىدۇر. بۇنى پەقەت ساغلام ئەقىل ئىگىلىرىلا چۈشىنىپ، ئاللاھنىڭ شەرىئىتىگە بويسۇنۇش ۋە ئۇنىڭ بۇيرۇقلىرىنى ئورۇنلاش ئارقىلىق تەقۋادار بولۇشقا تىرىشىدۇ. ئاللاھ بۇ ھۆكۈمنى شۇڭا قويدىكى، سىلەر ئۆلتۈرۈشتىن يېنىپ، ئاللاھتىن قورقىدىغان تەقۋادار بەندىلەر بولۇشۇڭلار ئۈچۈن.

3) ئايەتتىن ئېلىنىدىغان پايدىلار ۋە ئىبرەتلەر:

• ئىسلام شەرىئىتى ئىنسان ھاياتىنى قوغداشنى ئەڭ مۇھىم مەقسەت قىلغان. قىساس ھۆكۈمى رەھىمسىزلىك ئەمەس، بەلكى جەمئىيەتتە تىنچلىق ۋە بىخەتەرلىكنى ساقلاشنىڭ ئۈنۈملۈك يولىدۇر.
• بۇ ئايەت ئەقىل ئىگىلىرىنى ئاللاھنىڭ ھۆكۈملىرىنى چوڭقۇر چۈشىنىپ، ئۇنىڭغا ئەمەل قىلىشقا چاقىرىدۇ. ئاللاھنىڭ ھەر بىر ھۆكۈمىدە ئىنسان ئۈچۈن مەنپەئەت ۋە ياخشىلىق بار.
• ئىسلام دىنى ئادالەت ۋە رەھىم-شەپقەتنى بىرلەشتۈرگەن دىندۇر. قىساس ئادالەتنى ئورنىتىش بىلەن بىرگە، جەمئىيەتنىڭ ئامانلىقىنى ساقلاشقا خىزمەت قىلىدۇ.
• ئاللاھنىڭ شەرىئىتىگە ئەمەل قىلىش ئىنساننى تەقۋاغا، يەنى ئاللاھتىن قورقۇپ ياخشى ئەمەللەر قىلىشقا يېتەكلەيدۇ. بۇ ئايەت بىزنى ئاللاھنىڭ ھۆكۈملىرىنى سۆيۈپ قوبۇل قىلىشقا ۋە ئۇنىڭغا بويسۇنۇشقا تەرغىب قىلىدۇ.