Baqara surasi — Oyat 179

Kalimalarning ma'nolari:

• Qisos – qotilga nisbatan o‘ldirilgan kishining miqdoriga yarasha qonuniy jazo (o‘lim jazosi)ni qo‘llash.
• Hayot – bu yerda hayotning saqlanishi, tiriklikning davom etishi ma’nosida.
• Ulul-albob – aql-idrok egalari, donishmand kishilar.
• Taqvo – Allohdan qo‘rqib, Uning buyruqlariga itoat qilish va gunohlardan saqlanish.

Tafsir:

Alloh taolo ushbu oyatda qisos (o‘lim jazosi) shariatida insonlar uchun hayot borligini bayon qilmoqda. Ya’ni, qotilga nisbatan qisos joriy qilinsa, bu faqat o‘lim jazosini emas, balki butun jamiyat uchun hayot manbai bo‘ladi. Chunki qisos qonuni orqali jinoyatchilar o‘z qilmishlari uchun jazo olishidan qo‘rqib, boshqa odamlarning hayotiga tajovuz qilishdan tiyiladilar. Natijada jamiyatda xavfsizlik ta’minlanadi, begunoh odamlarning qoni to‘kilmaydi va hayot saqlanadi.

Bu hikmatni faqat aql-idrok egalari – ulul-alboblar anglaydilar. Ular tushunadilarki, qisos – bu shafqatsizlik emas, balki adolat va rahmdillikning eng oliy ko‘rinishidir. Qotilning o‘limi orqali ko‘plab begunoh insonlarning hayoti saqlanadi. Shuning uchun Alloh taolo bu oyatda aql egalariga murojaat qilib: "Loyihamki, sizlar taqvo qilursizlar" – ya’ni, shu qonunga amal qilib, Allohdan qo‘rqib, gunohlardan saqlanasizlar, deydi.

Qisos qonuni insonlarni o‘zaro qasos olish va adovatdan saqlaydi. Agar qotil jazosiz qolsa, o‘ldirilgan kishining qarindoshlari o‘z qo‘llari bilan qasos olishga urinadilar, bu esa o‘zaro urushlar va qon to‘kilishiga olib keladi. Qisos esa bu fitnaning oldini oladi va jamiyatda tinchlikni o‘rnatadi.

Foydalar:

1. Qisos – bu islomning adolat va rahmdillik tamoyilining ifodasidir. U orqali Alloh bandalarining hayotini himoya qiladi.
2. Ushbu oyat islom qonunchiligining donoligini ko‘rsatadi: jazolar shaxsiy qasos emas, balki jamiyat manfaatini ko‘zlab belgilanadi.
3. Aql-idrok egalari har doim Allohning hukmlaridagi hikmatni anglab, ularga ixtiyoriy ravishda bo‘ysunadilar. Bu ularning dunyo va oxirat saodatiga erishishiga sabab bo‘ladi.
4. Taqvo – insonni gunohlardan saqlaydigan eng kuchli omil. Qisos qonuni esa taqvoni mustahkamlaydi, chunki u odamlarni jinoyat qilishdan ogohlantiradi.
5. Ushbu oyat musulmon jamiyatida xavfsizlik va barqarorlikni ta’minlashning asosiy tamoyillaridan birini o‘rgatadi.