بقرہ سۈرىسى — ئايەت 180

1) ئايەتتىكى ئاچقۇچلۇق سۆزلەرنىڭ مەنىسى:

• كُتِبَ: پەرز قىلىندى، ۋاجىب قىلىندى.
• حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ: بىرىڭلارغا ئۆلۈم ئالامەتلىرى ۋە سەۋەبلىرى كەلگەن چاغدا.
• خَيْرًا: بۇ يەردە «مال» مەنىسىدە، يەنى ئارقىسىدا قالدۇرىدىغان مال-مۈلۈك.
• الْوَصِيَّةُ: ۋەسىيەت قىلىش، يەنى ئۆلگەندىن كېيىن مەلۇم مىقداردىكى مالنىڭ بېرىلىشىنى ئەھد قىلىش.
• بِالْمَعْرُوفِ: ئادىللىق ۋە شەرىئەت بەلگىلىگەن چەك ئىچىدە، يەنى ئۈچتىن بىر قىسمىدىن ئاشماستىن.
• حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِينَ: تەقۋادارلار ئۈچۈن بۇ مۇقەررەر بىر ھەق.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى:

ئاللاھ تائالا مۇئمىنلەرگە شۇنداق بۇيرۇيدۇكى، بىرىڭلارغا ئۆلۈم ئالامەتلىرى كۆرۈلگەن چاغدا، ئەگەر ئارقىسىدا مال-مۈلۈك قالدۇرىدىغان بولسا، ئاتا-ئانىسى ۋە يېقىن تۇغقانلىرى ئۈچۈن ۋەسىيەت قىلىشى كېرەك. بۇ ۋەسىيەت ئادىللىق ۋە ياخشىلىق ئاساسىدا بولۇشى، شەرىئەت بەلگىلىگەن چەكتىن — يەنى مالنىڭ ئۈچتىن بىر قىسمىدىن ئېشىپ كەتمەسلىكى كېرەك. بۇ ھۆكۈم ئاللاھتىن قورقىدىغان تەقۋادار كىشىلەر ئۈچۈن مۇقەررەر بىر ھەق ۋە بۇرچتۇر.

ئەسلىدە بۇ ھۆكۈم ئىسلامنىڭ ئەۋۋەلگى مەزگىلىدە ئەمەلگە ئاشۇرۇلغان. كېيىن مىراس ئايەتلىرى نازىل بولغاندىن كېيىن، ئاللاھ تائالا كىمنىڭ مىراس ئېلىشقا ھەقلىق ئىكەنلىكىنى ۋە ھەر بىر ۋارىسنىڭ ئېلىدىغان ئۈلۈشىنى ئېنىق بەلگىلىدى. شۇنىڭ بىلەن بۇ ئايەتتىكى ۋەسىيەت ھۆكۈمى مىراس ئايەتلىرى بىلەن چەكلەندى.

3) بۇ ئايەتتىن ئېلىنىدىغان پايدىلار ۋە ئىبرەتلەر:

• ئىسلام دىنى ئائىلە ئالاقىسىگە ئىنتايىن ئەھمىيەت بېرىدۇ. ئاتا-ئانا ۋە يېقىن تۇغقانلارنى ۋەسىيەت ئارقىلىقمۇ يادلاشقا تەرغىب قىلىدۇ.
• بۇ ئايەت مۇسۇلمانلارنىڭ مال-مۈلۈكىنى ئادىللىق بىلەن تەقسىملىشىگە ۋە ئۆلۈمدىن بۇرۇن ئەقىللىق تەييارلىق قىلىشىغا يېتەكلەيدۇ.
• ئاللاھ تائالا ئىنسانلارغا رەھىمدىل بولۇپ، ئۇلارنىڭ ئۆلگەندىن كېيىنكى ئىشلىرىنى تەرتىپكە سېلىشى ئۈچۈن يول كۆرسەتكەن.
• تەقۋادارلىق پەقەت ئىبادەتلا ئەمەس، بەلكى ئائىلە ۋە جەمئىيەت مەسئۇلىيىتىنى ئادا قىلىشنىمۇ ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.
• بۇ ئايەت ئىسلامنىڭ ئىنسان ھاياتىنىڭ ھەر بىر باسقۇچىنى — تۇغۇلۇشتىن ئۆلۈمگىچە — قانداق تەرتىپكە سېلىشىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ، بۇ ئىسلامنىڭ مۇكەممەل ۋە ئەتراپلىق بىر دىن ئىكەنلىكىنى ئىسپاتلايدۇ.