Ан-Намль сүрөсү — Аят 20

1. Аяттагы түшүндүрүүгө муктаж сөздөр:

• وَتَفَقَّدَ — текшерип көрдү, көзөмөлдөп карап чыкты, жок-барын иликтеди.
• الطَّيْرَ — канаттуулар, куштар (Сулайман пайгамбарга баш ийдирилген куштар).
• الْهُدْهُدَ — үпүп (тоо кушу); Сулайман пайгамбардын аскерлеринин арасында белгилүү бир куш.
• أَمْ — же, болбосо (эки мүмкүнчүлүктүн бирин тандоо үчүн келген сөз).
• الْغَائِبِينَ — жок болгондор, көзгө көрүнбөй калгандар.

1. Аяттын түшүндүрмөсү:

Сулайман пайгамбар (ага Аллахтын тынчтыгы болсун) өзүнө баш ийдирилген куштардын абалын текшерүү үчүн аларды карап чыгат. Ал куштардын арасында өзү жакшы билген үпүптү көрбөй калат. Ошондо ал: «Эмнеге үпүптү көрбөй жатам? Аны көзүмө көрүнбөй калтырган бир нерсе барбы, же ал чын эле жок болуп кеттиби?» — деп сурайт. Бул аят Сулайман пайгамбардын өзүнө берилген нерселерди, анын ичинде куштарын да көзөмөлдөп, иликтеп турганын көрсөтөт. Ал жөн гана күтүп отурбастан, жоопкерчиликти сезип, өзүнө тапшырылган нерселердин абалын текшерген. Үпүптүн жоктугу ага белгилүү болгондон кийин, ал аны жазалоону же ага каршы далил талап кылууну чечет (бул кийинки аяттарда келет). Бул окуя Сулайман пайгамбардын адилеттүүлүгүн, ишин так аткаруусун жана жоопкерчилик сезимин чагылдырат.

1. Аяттан алынуучу пайдалар:

• Жоопкерчилик сезими: Сулайман пайгамбар өзүнө берилген нерселердин (куштардын) абалын текшерген. Бул бизге да өзүбүзгө тапшырылган иштерди, үй-бүлөбүздү, жоопкерчиликтерибизди көзөмөлдөп туруу керектигин үйрөтөт.
• Адилеттик жана тактык: Ал бир нерсенин жоктугун байкап, анын себебин иликтеген. Бул ислам дини тактыкка, иликтеп-текшерүүгө чакыраарын көрсөтөт.
• Аллахтын пайгамбарларынын даанышмандыгы: Сулайман пайгамбардын куштарга болгон мамилеси, аларды башкаруусу — Аллахтын ага берген өзгөчө мүмкүнчүлүктөрүнүн бир көрүнүшү. Бул Аллахтын кудуретүүнүн жана пайгамбарларга берген жардамынын далили.
• Кичине нерселерге да көңүл буруу: Үпүп сыяктуу кичинекей куштун жоктугу да пайгамбардын көңүлүнөн чыккан эмес. Бул бизге майда-чүйдө нерселерге да көңүл буруп, аларды этибарга алуу керектигин эскертет.
• Ислам — тартип жана жоопкерчилик дини: Бул окуя ислам дини адамды тартипке, жоопкерчиликке жана адилеттикке чакыраарын көрсөтөт. Ошондуктан ар бир мусулман өз ишин так, жоопкерчилик менен аткарышы керек.