Naml surasi — Oyat 20

Kalima ma'nolari:

• تَفَقَّدَ – tekshirmoq, ko‘zdan kechirmoq, yo‘qligini aniqlash uchun qidirmoq.
• الْهُدْهُدَ – hudhud (qush turi), Sulaymon alayhissalomning maxsus qushi.
• أَمْ – bu yerda “yoki” ma’nosida emas, balki “balki” yoki “yo‘q, aksincha” ma’nosida kelib, savolni kuchaytiradi.

Tafsir:

Sulaymon alayhissalom qushlar ustidan berilgan qudrat va hukmronlikka ega edi. U qushlarning holatini tekshirib turardi. Bir kuni u qushlarni ko‘zdan kechirar ekan, hudhudni (hudhud qushini) ko‘rmadi. Hudhud uning uchun alohida ahamiyatga ega bo‘lgan qushlardan biri edi, chunki u suv topish va nozik masalalarni aniqlashda ishlatilardi. Sulaymon alayhissalom hayron bo‘lib dedi: “Nega men hudhudni ko‘rmayapman? U meni ko‘zidan yashirilganmi yoki haqiqatan ham g‘oyib bo‘lganlardanmi?” Ya’ni, u avvaliga hudhudning yo‘qligini sezib, keyin bu yo‘qligining sababi haqida o‘yladi: yo u biror joyda yashiringan, yo esa haqiqatan ham uchib ketib, g‘oyib bo‘lgan. Keyingi oyatda aytilishicha, Sulaymon alayhissalom uning g‘oyib bo‘lganini aniqlab, qattiq jazolash yoki so‘yish bilan tahdid qiladi, agar u uzrli sabab keltirmasa. Bu uning adolatli va tartib-intizomga qattiq rioya qiluvchi hukmdor ekanini ko‘rsatadi.

Foydalar:

1. Rahbar yoki mas’ul shaxs o‘z qo‘l ostidagilarning holatini doimiy kuzatib borishi va ularning ishini tekshirishi lozim. Bu mas’uliyatning bir qismidir.
2. Islomda tartib-intizom va vazifani to‘liq bajarish muhim. Har bir inson o‘ziga yuklangan vazifani jiddiy bajarishi kerak.
3. Xato qilgan yoki vazifasini tark etgan kishiga nisbatan adolatli munosabatda bo‘lish, ya’ni avval sababini so‘rash, keyin qaror qabul qilish – bu hikmatli boshqaruv usulidir.
4. Alloh taolo o‘z bandalariga bergan ne’matlarni qadrlashni va ulardan to‘g‘ri foydalanishni o‘rgatadi. Sulaymon alayhissalomning bu xatti-harakati bizga har bir ne’matning hisobi borligini eslatadi.