آل عمران سۈرىسى — ئايەت 97

1) ئايەتتىكى ئاچقۇچلۇق سۆزلەرنىڭ مەنىسى:

• آيَاتٌ بَيِّنَاتٌ: ئوچۇق-ئاشكارا ئالامەتلەر، روشەن دەلىللەر.
• مَقَامُ إِبْرَاهِيمَ: ئىبراھىم ئەلەيھىسسالامنىڭ ماقامى — ئۇ كەئبەنىڭ تامىنى كۆتۈرۈش ۋاقتىدا ئۈستىدە تۇرغان مۇبارەك تاش.
• آمِنًا: ئەمىن، خەتەرسىز، بىخەتەر.
• حِجُّ الْبَيْتِ: بەيتۇللاھنى زىيارەت قىلىش، يەنى ھەج قىلىش.
• مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا: كىمكى ئۇ يەرگە بارىدىغان ئىمكانىيىتى بولسا (جىسمانىي ۋە مالىي جەھەتتىن).
• وَمَن كَفَرَ: كىمكى ھەجنىڭ پەرزلىكىنى ئىنكار قىلسا.
• غَنِيٌّ عَنِ الْعَالَمِينَ: پۈتۈن مەخلۇقاتلاردىن بېھاجەت، ھېچكىمگە موھتاج ئەمەس.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى:

بۇ ئايەتتە ئاللاھ تائالا كەئبەنىڭ شەرىپى ۋە ئۇلۇغلۇقىنى بايان قىلىدۇ. كەئبەنىڭ ئىچىدە ۋە ئەتراپىدا ئۇنىڭ مۇقەددەسلىكىگە دالالەت قىلىدىغان روشەن ئالامەتلەر بار. بۇ ئالامەتلەرنىڭ بىرى — ئىبراھىم ئەلەيھىسسالامنىڭ ماقامى، يەنى ئۇ كەئبەنىڭ تامىنى ئوغلى ئىسمائىل بىلەن بىرلىكتە كۆتۈرۈۋاتقاندا ئۈستىدە تۇرغان مۇبارەك تاش. بۇ تاش ھازىر كەئبەنىڭ يېنىدا بولۇپ، تاۋاپ قىلغۇچىلار ئۇنىڭ ئارقىسىدا ئىككى رەكەت ناماز ئوقۇيدۇ.

يەنە بىر ئالامەت شۇكى، كىمكى بۇ بەيتۇللاھقا كىرسە، ئۇ ئەمىن بولىدۇ، يەنى ئۇنىڭغا ھېچقانداق زىيان-زەخمەت يەتمەيدۇ، خەتەردىن ساقلىنىدۇ. بۇ ئاللاھنىڭ بۇ مۇقەددەس جاينىڭ ئەھلىگە ئاتا قىلغان ئالاھىدە ئامانلىقىدۇر.

ئاندىن ئاللاھ تائالا ھەجنىڭ پەرزلىكىنى بايان قىلىپ: «ئاللاھنىڭ ئىنسانلار ئۈستىدىكى ھەققى شۇكى، كىمكى ئۇ يەرگە بارىدىغان ئىمكانىيىتى بولسا، بەيتۇللاھنى ھەج قىلىشى كېرەك» دەيدۇ. بۇ يەردە «ئىمكانىيەت» دېگەن جىسمانىي ساغلاملىق ۋە مالىي جەھەتتىن يېتەرلىك بولۇشنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.

ئاخىرىدا ئاللاھ تائالا: «كىمكى ئىنكار قىلسا (يەنى ھەجنىڭ پەرزلىكىنى ئېتىراپ قىلمىسا)، ئاللاھ پۈتۈن مەخلۇقاتلاردىن بېھاجەتتۇر» دەيدۇ. يەنى ئاللاھ تائالا ھېچكىمنىڭ ئىبادىتىگە موھتاج ئەمەس، كىمنىڭ ئىنكار قىلىشى ئاللاھقا ھېچقانداق زىيان يەتكۈزەلمەيدۇ.

3) بۇ ئايەتتىن ئېلىنىدىغان پايدىلار ۋە ئىبرەتلەر:

• كەئبە ۋە ئۇنىڭ ئەتراپىدىكى ماكانلار ئاللاھنىڭ ئالاھىدە شەرىپىگە ئېرىشكەن مۇقەددەس جايلاردۇر.
• ئىبراھىم ئەلەيھىسسالامنىڭ ماقامى ئۇنىڭ كەئبەنى قۇرۇشتىكى خىزمىتىنىڭ ئەبەدىي ئەسلىمىسىدۇر.
• بەيتۇللاھقا كىرگەن ئادەم ئامانلىققا ئېرىشىدۇ، بۇ ئاللاھنىڭ بۇ جاينىڭ ئەھلىگە بەرگەن ئالاھىدە مەرھەمىتىدۇر.
• ھەج قىلىش ھەر مۇسۇلمان ئۈچۈن ئىمكانىيىتى بولغاندا پەرز قىلىنغان مۇھىم ئىبادەتتۇر.
• ئىسلام دىنى ئادەمنى قولىدىن كېلىدىغان ئىشلارغىلا مەسئۇل قىلىدۇ، ئىمكانىيىتى يوق ئادەمگە ھەج پەرز ئەمەس.
• ئاللاھ تائالا ھېچكىمگە موھتاج ئەمەس، ئىنسانلارنىڭ ئىبادىتى ئۇلارنىڭ ئۆزىگە پايدىلىق، ئاللاھقا ئەمەس.
• ھەجنى ئىنكار قىلىش ئېغىر گۇناھ بولۇپ، ئىمانغا زىيان يەتكۈزىدۇ.
• بۇ ئايەت ئىنسانلارنى ئاللاھنىڭ بۇيرۇقلىرىنى ئادا قىلىشقا، بولۇپمۇ ھەج قاتارلىق ئىبادەتلەرگە قىزىقتۇرىدۇ ۋە ئۇلارنىڭ قەلبىدە بەيتۇللاھقا بولغان مۇھەببەتنى كۈچەيتىدۇ.