احزاب سۈرىسى — ئايەت 37

1. ئايەتتىكى چۈشەندۈرۈشكە موھتاج سۆزلەر:

• أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِ: ئاللاھ تائالا ئۇنىڭغا ئىسلام نېئمىتىنى ئاتا قىلدى (يەنى زەيد ئىبنى ھارىسە رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ).
• أَنْعَمْتَ عَلَيْهِ: سىز ئۇنىڭغا ئازاد قىلىش نېئمىتىنى ئاتا قىلدىڭىز.
• أَمْسِكْ عَلَيْكَ زَوْجَكَ: ئايالىڭنى ئۆزۈڭدە تۇت، يەنى تالاق قىلما.
• وَاتَّقِ اللَّهَ: ئاللاھتىن قورق، ئۇنىڭ بۇيرۇقلىرىنى بەجا كەلتۈرۈپ، چەكلىمىلىرىدىن يىراق بول.
• تُخْفِي فِي نَفْسِكَ: ئىچىڭدە يوشۇرىسەن.
• مَا اللَّهُ مُبْدِيهِ: ئاللاھ ئاشكارا قىلىدىغان نەرسىنى.
• تَخْشَى النَّاسَ: كىشىلەردىن قورقىسەن.
• وَاللَّهُ أَحَقُّ أَن تَخْشَاهُ: ئاللاھ قورقۇشقا ئەڭ لايىق زاتتۇر.
• قَضَىٰ زَيْدٌ مِّنْهَا وَطَرًا: زەيد ئۇنىڭدىن ئۆز مەقسىتىگە يەتتى، يەنى ئۇنى تالاق قىلدى ۋە ئىددىتى توشتى.
• زَوَّجْنَاكَهَا: بىز ئۇنى ساڭا نىكاھلاپ بەردۇق.
• حَرَجٌ: گۇناھ، تەنگلىك، قىيىنچىلىق.
• أَدْعِيَائِهِمْ: ئۆزلىرىنىڭ ئوغۇل قىلىۋالغان كىشىلىرى (مۇتبەننا قىلىنغانلار).
• وَطَرًا: ئېھتىياج، مەقسەت.
• وَكَانَ أَمْرُ اللَّهِ مَفْعُولًا: ئاللاھنىڭ ئىشى چوقۇم ئەمەلگە ئاشىدۇ، ئۇنىڭغا ھېچقانداق توسالغۇ بولالمايدۇ.

1. ئايەتنىڭ تەپسىرى:

ئى پەيغەمبەر! ئۆز ۋاقتىدا سىز ئاللاھ ئىسلام نېئمىتى بىلەن، سىز بولساڭ ئازاد قىلىش نېئمىتى بىلەن مەرھەمەت قىلغان كىشىگە — يەنى زەيد ئىبنى ھارىسە رەزىيەللاھۇ ئەنھۇغا — ئايالى زەينەب بىنتى جەھش توغرىسىدا مەسلىھەتلىشىش ئۈچۈن كەلگەن چاغدا: «ئايالىڭنى ئۆزۈڭدە تۇت، تالاق قىلما، ئاللاھتىن قورق» دېدىڭىز. ئۇنىڭ ئايالىنى تالاق قىلىشى ۋە سىزنىڭ ئۇنىڭغا ئۆيلىنىشىڭىز توغرىسىدا ئاللاھ سىزگە ۋەھىي قىلغان ئىشنى ئىچىڭىزدە يوشۇردۇڭىز، كىشىلەرنىڭ — بولۇپمۇ مۇناپىقلارنىڭ — «مۇھەممەد ئۆزىنىڭ ئوغۇل قىلىۋالغان كىشىسىنىڭ تالاق قىلغان ئايالىغا ئۆيلەندى» دېگەن گېپىدىن قورقتىڭىز. ھالبۇكى ئاللاھ تائالا قورقۇشقا ئەڭ لايىق زاتتۇر. ئاللاھ تائالا سىز يوشۇرغان ئىشنى ئاشكارا قىلغۇچىدۇر.

ئاندىن زەيد ئۇنىڭدىن ئۆز ئېھتىياجىنى ئادا قىلىپ، يەنى ئۇنى تالاق قىلىپ، ئىددىتى توشقاندىن كېيىن، بىز ئۇنى ساڭا نىكاھلاپ بەردۇق. بۇ شۇ ئۈچۈنكى، مۇئمىنلەرگە ئۆزلىرى ئوغۇل قىلىۋالغان كىشىلەرنىڭ ئاياللىرىنى — ئۇلار تالاق قىلىپ، ئىددىتى توشقاندىن كېيىن — نىكاھلاشتوغرىسىدا ھېچقانداق گۇناھ ۋە تەنگلىك بولماسلىقى ئۈچۈندۇر. ئاللاھنىڭ ئىشى چوقۇم ئەمەلگە ئاشىدۇ، ئۇنىڭغا ھېچقانداق توسالغۇ بولالمايدۇ.

بۇ ئايەت بىزگە شۇنى ئۆگىتىدۇكى، ئاللاھنىڭ ھۆكمى ھەمىشە ئۈستۈن كېلىدۇ، بىز ئىنسانلارنىڭ گېپىدىن ئەمەس، بەلكى ئاللاھتىن قورقۇشىمىز كېرەك. ئاللاھ تائالا پەيغەمبىرىگە ۋە مۇئمىنلەرگە ئاسانلىق ۋە كەڭچىلىك ئاتا قىلدى، جاھىلىيەت دەۋرىدىكى «مۇتبەننا ئوغۇلنىڭ ئايالىنى نىكاھلاش ھارام» دېگەن خاتا ئادەتنى بىكار قىلدى. بۇ ئىسلامنىڭ ئىنسانلارغا قويغان سۈنئىي توسالغۇلارنى بۇزۇپ، ھەقىقىي ئىنسانىي مۇناسىۋەتلەرنى ئورنىتىشتىكى رەھمەتلىك يولىدۇر. ئاللاھنىڭ بۇيرۇقلىرىغا بويسۇنۇش، ئۇنىڭ رەھمىتىگە ئېرىشىشنىڭ ئەڭ ئاساسلىق يولىدۇر.