سوره احزاب — آیه 37

### معانی واژگان

• أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِ: نعمتِ اسلام را به او بخشید (اشاره به زید بن حارثه).
• وَأَنْعَمْتَ عَلَيْهِ: نعمتِ آزادی و آزادسازی از بردگی را تو (ای پیامبر) به او دادی.
• أَمْسِكْ عَلَيْكَ زَوْجَكَ: همسرت را نگه دار و از طلاق منصرف شو.
• وَطَرًا: نیاز و حاجت (در اینجا منظور پایان یافتن علاقه و نیاز زناشویی زید به همسرش است).
• حَرَجٌ: گناه، تنگی و سختی (در اینجا به معنای گناه و ممنوعیت شرعی).
• أَدْعِيَائِهِمْ: فرزندخوانده‌های آنان (کسانی که در جاهلیت به عنوان پسر خوانده می‌شدند).

### تفسیر آیه

ای پیامبر! به یاد آور زمانی را که به آن کسی که خداوند به او نعمت اسلام داد و تو نیز به او نعمت آزادی بخشیدی (یعنی زید بن حارثه) گفتی: «همسرت را برای خود نگه دار و از خدا پروا کن» و او را از طلاق دادن همسرش بازداشتی. اما در دل خود چیزی را پنهان می‌داشتی که خداوند اراده کرده بود آن را آشکار سازد؛ یعنی آگاه بودی که زید سرانجام زینب را طلاق خواهد داد و او به همسری تو درخواهد آمد. تو از مردم (منافقان و یهودیان) می‌ترسیدی که مبادا درباره ازدواج تو با همسر فرزندخوانده‌ات سخنانی ناروا بگویند، در حالی که سزاوارتر است که تنها از خدا بترسی و به فرمان او عمل کنی، نه از سرزنش مردم.

پس وقتی زید نیاز و علاقه خود را به زینب به پایان رساند و او را طلاق داد و عده‌اش به سر آمد، ما او را به همسری تو درآوردیم. این ازدواج برای آن بود که هیچ گناه و تنگنایی برای مؤمنان در ازدواج با همسران فرزندخواندگانشان نباشد، هرگاه آنان طلاقشان دهند و عده‌شان تمام شود. و فرمان خدا همواره انجام‌شدنی است و هیچ مانعی نمی‌تواند آن را بازدارد. این حکم، سنتِ غلط جاهلیت را که ازدواج با همسر پسرخوانده را حرام می‌دانست، برای همیشه باطل کرد.

### فواید و پیام‌های آیه

1. شجاعت در اجرای فرمان خدا: پیامبر اکرم (ص) با وجود نگرانی از سخنان مردم، فرمان الهی را اجرا کرد. این به ما می‌آموزد که در راه حق، نباید از سرزنش و شایعه‌های مردم هراسید و باید رضایت خدا را بر همه چیز مقدم داشت.
2. ابطال سنت‌های غلط جاهلی: اسلام آمد تا عادات نادرست و خرافی مانند فرزندخواندگی به معنای جاهلی را اصلاح کند و نشان دهد که احکام الهی بر اساس مصلحت بندگان است، نه تعصبات بی‌پایه.
3. اهمیت مشورت و نصیحت: پیامبر (ص) به زید نصیحت کرد که همسرش را نگه دارد و تقوای الهی پیشه کند. این نشان می‌دهد که در زندگی زناشویی، تلاش برای حفظ خانواده و پرهیز از طلاق، ارزشی والاست.
4. تسلیم در برابر قضای الهی: وقتی خداوند اراده کند کاری را انجام دهد، هیچ قدرتی نمی‌تواند مانع آن شود. مؤمن باید باور داشته باشد که فرمان خدا همیشه اجرا می‌شود و در برابر آن تسلیم باشد.
5. آزادی و کرامت انسانی: این آیه یادآور نعمت آزادی است که پیامبر (ص) به زید بخشید و نشان می‌دهد اسلام برای کرامت انسان‌ها ارزش قائل است و هیچ‌کس به دلیل بردگی یا نسب، تحقیر نمی‌شود.
6. محبت و مهربانی در خانواده: توصیه پیامبر (ص) به نگه‌داشتن همسر، درس بزرگی است برای تلاش در جهت استحکام خانواده و پرهیز از جدایی‌های بی‌دلیل.