Saba surasi — Oyat 33

Kalimalarning ma'nolari:

• استُضعِفوا: zaif sanalgan, kuchsiz hisoblangan — ergashganlar, tobe'lar.
• استكبروا: kibr-u havo qilganlar, o'zlarini katta tutib, haqdan bosh tortganlar — rahbarlar, yetakchilar.
• مَكْرُ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ: kechayu kunduz davom etgan hiyla-nayranglaringiz, makr-hiylalaringiz.
• أَندَادًا: tengdoshlar, o'xshashlar — Allohga sherik qilingan butlar va mabudlar.
• أَسَرُّوا النَّدَامَةَ: pushaymonlikni ichlariga yashirdilar, o'z ichida yutdilar.
• الأَغْلَالَ: kishanlar, temir bo'yinturuqlar — bo'yinga solinadigan zanjirlar.

Tafsir:

Qiyomat kunida do'zax ahli o'zaro tortishuvga tushganda, ergashgan zaiflar o'zlarini yo'ldan urgan kibrli rahbarlarga qarab: "Yo'q, siz bizni o'zingizcha ayblamang! Bizni haq yo'ldan sizning kechayu kunduz davom etgan makr-hiylalaringiz, yolg'on va'dalaringiz qaytardi. Chunki siz bizni doimiy ravishda Allohga kufr keltirishga, Unga tengdoshlar — butlar va mabudlarni sherik qilishga buyurar edingiz. Biz esa sizlarning buyrug'ingizga bo'ysunib, shu yo'lga tushdik", — deyishadi.

Endi esa ikkala tomon ham — na rahbarlar, na ergashganlar — azobni o'z ko'zlari bilan ko'rganlarida, pushaymonliklarini ichlariga yashirdilar. Bu pushaymonlik endi ularga hech qanday foyda bermaydi, chunki kechiktirilgan tavba qabul qilinmaydi. Alloh taolo kofirlarning bo'yniga temir kishanlar soladi. Ular bu azobga faqat o'z qilmishlari — dunyoda qilgan kufrlari, gunohlari va zulmlari evaziga duchor bo'ladilar. Ular faqat o'z amallarining jazosini oladilar, xolos.

Foydalar va saboqlar:

1. Ergashish mas'uliyati: Har bir inson o'zi ergashayotgan yo'l uchun mas'uldir. Rahbarlar va yetakchilar o'z izdoshlarini yo'ldan urishsa, ular ham, ergashganlar ham jazolanadi. Shuning uchun kimga ergashayotganimizni yaxshilab o'ylashimiz kerak.
2. Taqlidning xavfi: Ko'r-ko'rona taqlid qilish, ota-bobolar yoki rahbarlar ortidan aqlsiz ergashish insonni halokatga olib boradi. Har bir inson o'z aqli bilan haqni izlashi, o'zi mustaqil fikr yuritishi lozim.
3. Tavbaning vaqti: Pushaymonlik va tavba qilishning ma'lum bir vaqti bor. Azobni ko'rgandan keyingi pushaymonlik hech qanday foyda bermaydi. Shuning uchun tavbani kechiktirmaslik, hayot paytida, imkon bor ekan, Allohga qaytish kerak.
4. Adolatning mukammalligi: Alloh taolo hech kimga zulm qilmaydi. Har bir inson faqat o'z qilmishiga yarasha jazolanadi yoki mukofotlanadi. Bu Allohning adolatining namunasidir.
5. Dunyoviy rahbarlarning oqibati: Insonlarni yo'ldan uruvchi, ularni gunohga boshlovchi rahbarlar oxiratda eng og'ir azobga duchor bo'ladilar. Shuning uchun boshqalarni yaxshilikka chaqirish, ularni ezgu amallarga undash — har bir musulmonning burchidir.