فتح سۈرىسى — ئايەت 26

1) ئايەتتىكى ئاچقۇچلۇق سۆزلەرنىڭ مەنىسى:

• ئىز (إِذْ): ئەسلىگە ئېلىش ۋە ئەسلەش مەنىسىدە.
• ھەمىييە (الْحَمِيَّةَ): غەرەز-نەپسىيلىك، تەكەببۇرلۇق، ئىنادلىق ۋە ئاچچىقلىنىش مەنىسىدە بولۇپ، بۇ يەردە ھەقنى قوبۇل قىلماسلىق ئۈچۈن قەلبكە كىرگەن جايىلىلىق ئىپادىلىنىدۇ.
• ھەمىييەتۇل-جاھىلىييە (حَمِيَّةَ الْجَاهِلِيَّةِ): جاھىلىيەت دەۋرىدىكى ئاساسسىز تەكەببۇرلۇق ۋە نادانلىق روھى.
• سەكىنە (سَكِينَتَهُ): خاتىرجەملىك، مۇقىملىق، ۋەقار ۋە ئىماننىڭ تىنچلىقى.
• كەلىمەتۇت-تەقۋا (كَلِمَةَ التَّقْوَىٰ): تەقۋالىق كەلىمىسى، يەنى «لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ» دېگەن كەلىمە.
• ئەھلۇھا (أَهْلَهَا): ئۇنىڭ لايىقى ۋە ئۇنىڭغا ھەقلىق كىشىلەر.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى:

ئاللاھ تائالا بۇ ئايەتتە بىزگە ھۇدەيبىيە تىنچلىق كېلىشىمى چېغىدىكى مۇھىم بىر ۋەقەنى ئەسلىتىدۇ. ئۆز ۋاقتىدا مەككە مۇشرىكلىرى قەلبلىرىگە جاھىلىيەت دەۋرىنىڭ ئاساسسىز تەكەببۇرلۇقىنى ۋە ئىنادلىقىنى ئورناتتى. ئۇلار ھەقنى قوبۇل قىلماي، پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ خەتلىرىدە «بىسمىللاھىر-رەھمانىر-رەھىم» ۋە «مۇھەممەد رەسۇلۇللاھ» دېيىلىشىنى رەت قىلدى. ئۇلارنىڭ بۇ قىلمىشى ھەقىقەتەن جاھىلىيەت روھىنىڭ ئىپادىسى ئىدى، چۈنكى ئۇلار ھەقنىڭ ئالدىدا باش ئەگمەستىن، پەقەت نەپسىي غەرەز ۋە ئىناھقا ئەگەشتى.

مانا شۇ چاغدا ئاللاھ تائالا ئۆزىنىڭ پەيغەمبىرىگە ۋە مۇئمىنلەرگە «سەكىنە» — يەنى ئىچكى خاتىرجەملىك، ۋەقار ۋە ئىماننىڭ مۇقىملىقىنى چۈشۈردى. شۇنىڭ بىلەن مۇئمىنلەر مۇشرىكلارنىڭ قىلغىنىدەك ئاچچىقلىنىپ، ئۇرۇشۇپ كەتمەي، بەلكى سەۋر-تاقەت ۋە ھېكمەت بىلەن ئىش قىلدى. ئاللاھ ئۇلارنى «كەلىمەتۇت-تەقۋا» — يەنى «لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ» دېگەن تەۋھىد كەلىمىسىگە مەھكەم ئېسىلىپ تۇرۇشقا مۇۋەپپەق قىلدى ۋە ئۇنى ئۇلارنىڭ قەلبىدە مۇقىملاشتۇردى. ئۇلار بۇ كەلىمىگە مۇشرىكلاردىن ئەۋزەل ۋە ھەقلىقرەك ئىدى، چۈنكى ئاللاھ ئۇلارنىڭ قەلبىدىكى ياخشىلىقنى ۋە سەمىمىيەتنى بىلەتتى. ئاللاھ ھەممە نەرسىنى بىلگۈچىدۇر، ھېچ نەرسە ئۇنىڭدىن مەخپىي قالمايدۇ.

3) دەۋەت ۋە ئىبرەت:

ئەزىز قېرىنداشلار! بۇ ئايەت بىزگە ناھايىتى مۇھىم بىر ساۋاق بېرىدۇ: ھەقىقىي ئىمان ۋە تەقۋا كىشىنى تەكەببۇرلۇق ۋە ئىناھقا ئەمەس، بەلكى سەۋر-تاقەت، ھېكمەت ۋە خاتىرجەملىككە يېتەكلەيدۇ. مۇئمىن كىشى قارشى تەرەپنىڭ نادانلىقىغا نادانلىق بىلەن جاۋاب قايتۇرمايدۇ، بەلكى ئاللاھنىڭ بەرگەن سەكىنەسى بىلەن ئۆزىنى تۇتۇپ، ھەق سۆزنى ئېيتىشتىن ۋە تەۋھىد كەلىمىسىگە ئەمەل قىلىشتىن چەكىنمەيدۇ. «لَا إِلَٰهَ إِلَّا اللَّهُ» دېگەن كەلىمە مۇئمىننىڭ ھاياتىدىكى ئەڭ ئۇلۇغ بايلىقىدۇر. كېلىڭلار، بىز ھەمىشە بۇ كەلىمىنى قەلبىمىزدە مۇقىملاشتۇرۇپ، ئۇنىڭ ھەقىقىي مەنىسىنى ياشاپ، ئاللاھنىڭ بىزگە بەرگەن نېمىتىگە شۈكرى قىلايلى. ئاللاھ بىزنى سەكىنە ۋە تەقۋا بىلەن سەرپىيات قىلغان بەندىلىرىدىن قىلسۇن!