Moida surasi — Oyat 106

Kalimalarning ma'nolari:

• Shahodatu baynikum – orangizdagi guvohlik.
• Hazaral-mavt – o‘lim yaqinlashganda.
• Zavā adl – ikki adolatli kishi.
• Min g'ayrikum – sizlardan bo‘lmagan, ya'ni boshqa dindagi kishilardan.
• Dorabtum fil-ard – yer yuzida safar qilgan bo‘lsangiz.
• Tahbisunahuma – ularni to‘xtatasiz, ushlab turasiz.
• Irtabtum – shubha qilsangiz.
• La nashtari bihi samanan – bu (qasam) evaziga dunyo molini sotib olmaymiz.
• La naktumu shahodatalloh – Allohning guvohligini yashirmaymiz.
• Al-āsimīn – gunohkorlar.

Tafsir:

Ey iymon keltirganlar! Qachonki sizlardan biriga o‘lim alomatlari kelib, vasiyat qilish vaqti yetganda, orangizdan ikki adolatli kishini guvoh qilib qo‘ying. Agar safarda bo‘lsangiz va o‘lim musibati yuz bersa hamda musulmonlardan adolatli kishilarni topa olmasangiz, unda sizlardan bo‘lmagan, ya'ni boshqa dindagi ikki kishini guvoh qilib olishingiz mumkin. Agar bu guvohlarning so‘zlariga shubha qilsangiz, ularni namozdan keyin (xususan, asr namozidan so‘ng) to‘xtatib turasiz. Ular Alloh nomiga qasam ichib: "Biz bu qasam evaziga hech qanday dunyo molini sotib olmaymiz, garchi guvohlik berilayotgan shaxs yaqin qarindoshimiz bo‘lsa ham. Biz Allohning guvohligini yashirmaymiz. Agar yashirsak, albatta gunohkorlardan bo‘lamiz", deb so‘zlashadi.

Bu hukm musulmonlarning o‘zaro ishlarida adolat va halollikni ta'minlash, vasiyat va meros masalalarida haqiqatning yuzaga chiqishi uchun joriy qilingan. Alloh taolo bandalariga o‘lim oldidan vasiyat qilishni va buni ishonchli guvohlar bilan mustahkamlashni buyurgan.

Foydalar:

1. Vasiyat qilishning ahamiyati – bu oyat musulmonlarga o‘lim oldidan vasiyat qilishni va uni to‘g‘ri bajarishni o‘rgatadi. Bu insonning mol-mulkini adolatli taqsimlash va merosxo‘rlar o‘rtasida kelishmovchilikni oldini olish uchun muhimdir.
2. Adolatning ustuvorligi – guvohlar adolatli bo‘lishi shart qilingan. Bu esa islomda adolatning naqadar muhim o‘rin tutishini ko‘rsatadi. Hatto guvohlikda ham adolatdan chetga chiqish mumkin emas.
3. Haqiqatni yashirmaslik – oyatda guvohlarning haqiqatni yashirishi qattiq qoralanadi. Bu musulmonlarni har doim rostgo‘y bo‘lishga va haqiqatni aytishdan qo‘rqmaslikka undaydi.
4. Diniy bag‘rikenglik – zarurat tug‘ilganda boshqa dindagi kishilarning guvohligini qabul qilishga ruxsat berilgani islomning bag‘rikenglik va insonparvarlik din ekanini ko‘rsatadi. Bu barcha insonlar bilan yaxshi munosabatda bo‘lishga chorlaydi.
5. Qasamning jiddiyligi – Alloh nomiga qasam ichish juda katta mas'uliyat ekani va yolg‘on qasamdan saqlanish kerakligi o‘rgatiladi. Bu insonni gunohlardan va Alloh oldida sharmanda bo‘lishdan saqlaydi.