Moida surasi — Oyat 107

Kalima ma'nolari:

• عُثِرَ — aniqlash, bilib qolish, fosh bo‘lish.
• اسْتَحَقَّا إِثْمًا — gunohga loyiq ish qilgan bo‘lish, ya'ni yolg‘on guvohlik yoki xiyonat orqali gunohkor bo‘lish.
• يَقُومَانِ مَقَامَهُمَا — ularning o‘rnini egallash, ular o‘rniga turish.
• الْأَوْلَيَانِ — marhumga eng yaqin bo‘lgan ikki kishi (merosxo‘rlar yoki yaqin qarindoshlar).
• اعْتَدَيْنَا — haqdan og‘ish, chegaradan chiqish, zulm qilish.

Tafsir:

Agar marhumning vasiyati yoki guvohligi yuzasidan qasam ichgan ikki kishining yolg‘on guvohlik bergani yoki xiyonat qilgani aniqlansa, ularning o‘rniga marhumning eng yaqin qarindoshlaridan bo‘lgan boshqa ikki kishi turadi. Ular Alloh nomi bilan qasam ichib, shunday deydilar: "Bizning guvohligimiz ularning guvohligidan haqliroqdir. Biz haqdan og‘madik va yolg‘on gapirmadik. Agar biz shu ishda chegaradan chiqsak, unda biz zolimlardan bo‘lamiz."

Bu oyatda asosiy maqsad — guvohlik va qasamda halollikni ta'minlash, yolg‘on guvohlik va xiyonatning oldini olishdir. Agar dastlabki guvohlar xiyonat qilgani ma'lum bo‘lsa, ularning yolg‘on guvohligi bekor qilinadi va haqni tiklash uchun boshqa adolatli kishilar jalb etiladi. Bu jarayonda Alloh nomi bilan qasam ichish orqali ishning jiddiyligi va gunohning og‘irligi ta'kidlanadi.

Foydalar:

1. Bu oyat islomda adolat va haqiqatni himoya qilishga qanchalik katta ahamiyat berilishini ko‘rsatadi. Yolg‘on guvohlik va xiyonat hech qachon yashirin qolmaydi, Alloh ularni fosh qiladi.
2. Musulmon kishi har qanday holatda ham haqiqatni aytishi va yolg‘ondan saqlanishi lozim. Chunki yolg‘on guvohlik katta gunoh bo‘lib, zolimlikdir.
3. Qasam ichish — bu jiddiy masala. Alloh nomi bilan qasam ichib, yolg‘on gapirish — eng og‘ir gunohlardan biridir. Shuning uchun har bir musulmon tilini yolg‘ondan saqlashi kerak.
4. Bu oyat musulmonlarni o‘zaro ishonch va halollikka chorlaydi. Jamiyatda adolat qaror topishi uchun har bir kishi o‘z vazifasini halol bajarishi zarur.
5. Islom dini har qanday sharoitda ham haqni tiklashni buyuradi. Agar biror kishi xiyonat qilgan bo‘lsa, uning yolg‘oni fosh qilinib, haq egasiga qaytarilishi kerak. Bu esa islomning adolatparvar va haqiqatni ustun qo‘yuvchi din ekanligini ko‘rsatadi.