مائدہ سۈرىسى — ئايەت 108

1) مەنىسى چۈشەندۈرۈشكە تېگىشلىك سۆزلەر:

• ذَٰلِكَ: بۇ، ئاشۇ (يەنى ئىلگىرىكى ئايەتلەردە بايان قىلىنغان ھۆكۈم).
• أَدْنَىٰ: ئەڭ يېقىن، ئەڭ مۇناسىپ، ئەڭ ئېھتىماللىقى يۇقىرى.
• عَلَىٰ وَجْهِهَا: ئەسلىي ھالىتى بويىچە، تۈز، بۇرمىلىماستىن، خىيانەت قىلماستىن.
• تُرَدَّ أَيْمَانٌ بَعْدَ أَيْمَانِهِمْ: ئۇلارنىڭ قەسەملىرىدىن كېيىن (زىيانكەشلەر تەرەپنىڭ) قەسەملىرى رەت قىلىنىشى، يەنى ئۇلارنىڭ قەسىمى ئىنكار قىلىنىپ، باشقىلارنىڭ قەسىمى قوبۇل قىلىنىشى.
• وَاتَّقُوا اللَّهَ: ئاللاھتىن قورقۇڭلار، تەقۋا قىلىڭلار.
• وَاسْمَعُوا: ئاڭلاڭلار (قوبۇل قىلىش بىلەن ئاڭلاڭلار).
• الْفَاسِقِينَ: پاسىقلار، ئاللاھنىڭ ئىتائىتىدىن چىققۇچىلار.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى:

بۇ ئايەت ئىلگىرىكى ئايەتلەردە بايان قىلىنغان ھۆكۈمگە، يەنى سەپەردە ۋەسىيەت قىلىش چېغىدا باشقا گۇۋاھچى تېپىلماي، غەيرى مۇسۇلمانلارنى گۇۋاھچى قىلىپ، ئۇلارنىڭ گۇۋاھلىقىغا شەك كەلگەندە ئۇلارنى نامازدىن كېيىن قەسەم قىلدۇرۇش ۋە گۇۋاھلىقىنى رەت قىلىش ھۆكۈمىگە ئىشارە قىلىدۇ.

ئاللاھ تائالا بۇ ھۆكۈمنىڭ پايدىسىنى بايان قىلىپ مۇنداق دەيدۇ: بۇ ھۆكۈم — يەنى گۇۋاھچىلارنىڭ گۇۋاھلىقىغا شەك كەلگەندە ئۇلارنى قەسەم قىلدۇرۇش ۋە گۇۋاھلىقىنى رەت قىلىش — ئۇلارنىڭ گۇۋاھلىقنى ئەسلىي ھالىتى بويىچە، تۈز ۋە بۇرمىلىماستىن ئېيتىشىغا ئەڭ يېقىن يول، شۇنداقلا ئۇلارنىڭ ئاخىرەت ئازابىدىن قورقۇپ ياكى دۇنيادا زىيانكەش تەرەپنىڭ قەسىمى ئۇلارنىڭ قەسىمىدىن كېيىن قوبۇل قىلىنىپ، ئۇلارنىڭ خىيانىتى ئاشكارىلىنىپ رەسۋا بولۇشىدىن قورقۇپ، يالغان قەسەم ئىچمەسلىكىگە ئەڭ يېقىن يول. بۇ ئارقىلىق گۇۋاھچىلار ھەقىقەتنى ئېيتىشقا مەجبۇر بولىدۇ ۋە خىيانەت قىلمايدۇ.

ئاندىن ئاللاھ تائالا ئىنسانلارغا مۇنداق ۋەز-نەسىھەت قىلىدۇ: ئى ئىنسانلار! ئاللاھتىن قورقۇڭلار، ئۇنىڭ بۇيرۇقلىرىغا بويسۇنۇڭلار، چەكلىمىلىرىدىن يېنىڭلار. يالغان قەسەم ئىچىپ باشقىلارنىڭ ھارام ماللىرىنى ئېلىۋالماڭلار. سىلەرگە قىلىنغان ۋەز-نەسىھەتلەرنى قوبۇل قىلىش بىلەن ئاڭلاڭلار. بىلىڭلاركى، ئاللاھ تائالا ئۆز ئىتائىتىدىن چىققان، ئاسىيلىق قىلغان قەۋمنى ھەرگىز توغرا يولغا يېتەكلىمەيدۇ.

3) بۇ ئايەتتىن ئېلىنىدىغان پايدىلار:

• ئىسلام دىنى گۇۋاھلىق ۋە قەسەمگە ئىنتايىن ئەھمىيەت بېرىدۇ، چۈنكى بۇلار ئارقىلىق كىشىلەرنىڭ ھوقۇقى قوغدىلىدۇ ۋە جەمئىيەتتە ئادالەت ئورنىتىلىدۇ.
• ئاللاھ تائالا بەندىلىرىگە رەھىمدىل بولۇپ، ئۇلارنىڭ دۇنيا ۋە ئاخىرەتتە رەسۋا بولۇشىدىن ساقلىنىش ئۈچۈن ئەڭ مۇناسىپ ۋە ئەڭ دانا ھۆكۈملەرنى بەلگىلىگەن.
• تەقۋا ۋە ئاللاھتىن قورقۇش ئىنساننى ھەر قانداق يالغانچىلىق، خىيانەت ۋە ھارامدىن ساقلايدىغان ئەڭ كۈچلۈك توسالغۇدۇر.
• ئاللاھ تائالا ئىتائىتىدىن چىققان، ئاسىيلىق قىلغان كىشىلەرنى ھىدايەت قىلمايدۇ، شۇڭا ھەر مۇسۇلمان ئاللاھنىڭ ئىتائىتىدە بولۇشى ۋە ئۇنىڭ ھىدايىتىنى ئىزدەشى كېرەك.
• بۇ ئايەت مۇسۇلمانلارنى ھەقىقەتنى ئېيتىشقا، گۇۋاھلىقتا ئادالەتلىك بولۇشقا ۋە ھەر قانداق ئەھۋالدا ئاللاھتىن قورقۇشقا تەرغىب قىلىدۇ.