Moida surasi — Oyat 32

Kalimalarning ma'nolari:

• مِنْ أَجْلِ ذَٰلِكَ — Shu sababli, ya'ni Qobilning Hobilni o'ldirishi tufayli.
• كَتَبْنَا — Biz yozdik, ya'ni hukm qildik, farz qildik.
• بِغَيْرِ نَفْسٍ — O'z o'rniga qon talab qilinadigan boshqa jonni o'ldirmasdan.
• فَسَادٍ فِي الْأَرْضِ — Yer yuzida buzg'unchilik qilish, ya'ni kufr, zino, yo'l to'sish kabi jinoyatlar.
• أَحْيَاهَا — Jonni tiriltirdi, ya'ni o'limdan saqlab qoldi, halok bo'lishdan qutqardi.
• لَمُسْرِفُونَ — Haddan oshuvchilar, isrof qiluvchilar, chegaradan chiqib ketuvchilar.

Tafsir:

O'sha qotillik — ya'ni Qobilning o'z ukasi Hobilni o'ldirishi sababli, Alloh taolo Banu Isroilga qat'iy hukm yozib qo'ydi: Kim bir jonni o'ldirmaslik huquqiga ega bo'lmasdan — ya'ni qon talab qilish (qasos) uchun yoki yer yuzida buzg'unchilik (kufr, yo'l to'sish, zino kabi) jinoyati uchun o'ldirilishi shart bo'lmasdan — o'ldirsa, go'yo u butun odamlarni o'ldirgandek bo'ladi. Chunki Alloh nazdida bitta begunoh jonni o'ldirish bilan butun insoniyatni o'ldirishning gunohi barobar — ikkalasi ham ulkan gunoh va og'ir azobga sabab bo'ladi.

Kim esa Alloh harom qilgan jonni o'ldirishdan saqlansa va uni halokatdan qutqarsa, go'yo butun odamlarni tiriltirgandek savob oladi. Chunki bitta jonni asrash butun insoniyatning hayotini asrash bilan tengdir — har bir insonning hayoti muqaddas va himoyalangandir.

Darhaqiqat, Alloh taolo Banu Isroilga o'z payg'ambarlarini aniq dalillar va ochiq mo''jizalar bilan yubordi. Ular bu hukmlarni bilgan holda ham, payg'ambarlar kelganidan keyin ko'plari yer yuzida haddan oshib, qotillik qilish va boshqa gunohlarni qilishda davom etdilar. Ular Allohning chegaralarini buzib, o'zlariga yuborilgan payg'ambarlarga itoatsizlik qildilar.

Foydali saboqlar:

1. Inson hayotining ulug'vorligi — Bu oyat inson jonining naqadar muqaddas ekanini va bitta begunoh jonni o'ldirish butun insoniyatni o'ldirish bilan barobar ekanini o'rgatadi. Bu islomning inson hayotiga bergan ulkan e'tiborini ko'rsatadi.
2. Hayotni saqlash — eng buyuk ibodatlardan — Biror kishining hayotini saqlab qolish, uni halokatdan qutqarish butun insoniyatni tiriltirishdek savobga ega ekani musulmonlarni ezgu ishlarga, yordamga va rahm-shafqatga chorlaydi.
3. Jinoyatning og'irligi — Islomda qotillik eng og'ir gunohlardan biri bo'lib, bu oyat musulmonlarga har qanday zo'ravonlik va qotillikdan qaytishni, tinchlik va xavfsizlikni ta'minlashni o'rgatadi.
4. Payg'ambarlarga itoat qilish — Allohning payg'ambarlari odamlarga haqiqatni yetkazish uchun kelganlar, ularga itoat qilish va ularning yo'lidan borish — najot yo'lidir. Payg'ambarlardan keyin ham gunohda davom etish — haddan oshishdir.
5. Islom — hayot dini — Bu oyat islomning inson hayotini himoya qilishga, tinchlik va osoyishtalikni saqlashga bo'lgan chaqirig'ini yaqqol namoyon etadi. Islom dinida bitta jonning qadri butun insoniyat qadriga tengdir.