Moida surasi — Oyat 31

Kalimalarning ma’nolari:

• يَبْحَثُ — yerni kovlaydi, qazib tashlaydi.
• يُوَارِي — yashiradi, berkitadi.
• سَوْءَةَ — jasadini, murdasini (yoki avratini) yopadi.
• يَا وَيْلَتَا — “Voy bo‘ldim!” — nadomat va hasrat ifodasi.
• النَّادِمِينَ — pushaymon bo‘luvchilar, afsus-nadomat qiluvchilar.

Tafsir:

Qobil (Qo‘yin) ukasi Hobilni o‘ldirgach, uning jasadi bilan nima qilishni bilmay qoldi. U jasadni yerga tashlab, sarosimada edi. Shunda Alloh taolo bir qarg‘ani yubordi. Bu qarg‘a yerni kovlab, o‘lgan boshqa bir qarg‘ani tuproqqa ko‘mib yubordi. Bu ish Qobilga o‘z ukasining jasadini qanday dafn etishni o‘rgatish uchun edi. Qobil buni ko‘rib, hayrat va nadomat bilan: “Voy bo‘ldim! Men shu qarg‘acha ham bo‘la olmadimmi? U o‘z turdoshini ko‘mdi-yu, men ukamning jasadini ko‘ma olmayapmanmi?” — dedi. Shundan so‘ng u ukasining jasadini yerga ko‘mdi. Ammo bu ish unga faqat nadomat keltirdi — u qilgan gunohi va ukasini o‘ldirgani uchun emas, balki o‘zini ojiz va past darajada qolganini ko‘rgani uchun pushaymon bo‘ldi. Uning nadomati haqiqiy tavba emas, balki qilgan ishidan afsuslanish edi.

Foydalar va saboqlar:

• Bu voqea insonning gunohi uning aql-idrokini ham xiralashtirishini ko‘rsatadi — Qobil oddiy qarg‘adan o‘rnak olishga majbur bo‘ldi.
• Alloh taolo bandasiga hidoyat yo‘lini har qanday vosita bilan ko‘rsatadi — hatto qush misolida ham.
• Inson o‘z gunohidan tezda tavba qilishi, kechiktirmasligi kerak; kechiktirish esa nadomatni yanada kuchaytiradi.
• Birodarlik va o‘zaro hurmat — islomning asosiy qadriyatlaridan; birodariga zulm qilish eng og‘ir gunohlardandir.
• Har bir inson o‘z amalidan ibrat olishi va gunohga qo‘l urishdan saqlanishi lozim, chunki gunoh oqibati dunyoda ham, oxiratda ham og‘ir bo‘ladi.