سوره مائده — آیه 52

معانی کلمات:

• مَرَض: شک، نفاق و ضعف ایمان.
• یُسَارِعُونَ: شتابان و با عجله اقدام میکنند.
• دَائِرَةٌ: پیشامد بد، شکست و غلبه دشمن، یا گردش روزگار به ضرر مسلمانان.
• الفَتْح: پیروزی و گشایش (مانند فتح مکه یا پیروزی بر دشمنان).
• أَمْرٍ مِنْ عِندِهِ: حادثهای از جانب خداوند که موجب ذلت کافران و یهود شود (مانند اخراج آنان از دیارشان).

تفسیر آیه:

ای پیامبر! میبینی کسانی که در دلهایشان بیماری نفاق و شک است، در دوستی و حمایت از یهود و نصاری شتاب میکنند و برای توجیه این رفتار خود میگویند: «ما از این میترسیم که روزگار بر ما بچرخد و بلایی بر ما نازل شود؛ یعنی اگر یهود و نصاری پیروز شوند و مسلمانان شکست بخورند، ما نیز گرفتار آنان شویم.» خداوند در پاسخ به این بهانه واهی میفرماید: امید است که خداوند پیروزی و گشایش را برای پیامبرش و مؤمنان فراهم آورد، یا امر دیگری از جانب خود مقرر کند که قدرت و شوکت یهود و همپیمانانشان درهم شکسته شود و آنان خوار و ذلیل گردند. در آن هنگام، این منافقان که با شتاب به دوستی کافران روی آورده بودند، از آنچه در دلهای خود پنهان کرده بودند — یعنی نفاق و دوستی با دشمنان اسلام — به شدت پشیمان میشوند و درمییابند که تکیهگاهشان سست و بیاساس بوده است.

فواید و پیامهای آیه:

1. نفاق و تردید در دل، انسان را به دوستی با دشمنان خدا سوق میدهد؛ پس باید قلب خود را از شک و ریا پاک کنیم و ایمان خود را با عمل صالح تقویت نماییم.
2. ترس از آینده و نگرانی از شکست، هرگز نباید سبب شود که انسان از دین خود دست بکشد یا با دشمنان خدا مدارا و دوستی کند؛ چرا که عزت و پیروزی تنها از آنِ خدا و مؤمنان است.
3. خداوند همیشه راهگشاست و در سختترین شرایط، برای بندگان مؤمن خود گشایش و پیروزی مقرر میدارد؛ پس نباید به ظاهر قدرت دشمن نگاه کرد، بلکه باید به وعده الهی اعتماد داشت.
4. پشیمانی در دنیا و آخرت، نتیجه پنهانکاری و نفاق است؛ بهترین راه، صداقت در ایمان و آشکار کردن حق است، تا انسان در زمره صادقان قرار گیرد و از ندامت رهایی یابد.
5. این آیه به مسلمانان امید میدهد که هرچند دشمنان قدرتمند به نظر برسند، سرانجام خداوند دین خود را یاری میکند و مؤمنان را سربلند میگرداند؛ پس بر ایمان و استقامت خود بمانیم و از هیچ تهدیدی نهراسیم.