سوره حدید — آیه 16

معانی کلمات:

• أَلَمْ يَأْنِ: آیا وقت فرا نرسیده است؟
• تَخْشَعَ: نرم و خاشع شود، فروتن گردد و تسلیم شود.
• لِذِكْرِ اللَّهِ: برای یاد خدا و موعظههای او.
• الْأَمَدُ: زمان طولانی، فاصله زمانی زیاد.
• فَقَسَتْ: سخت و سنگین شد.

تفسیر آیه:

آیا وقت آن نرسیده است که دلهای کسانی که به خدا و پیامبرش ایمان آوردهاند، در برابر یاد خدا و قرآنی که نازل شده است، نرم و خاشع گردد و تسلیم حق شود؟ این آیه عتابی است محبتآمیز از سوی پروردگار به مؤمنان، که آنان را به نرمی دل و خشوع در برابر کلام خدا دعوت میکند و از قساوت قلب برحذر میدارد.

خداوند در ادامه، مؤمنان را از تشبیه شدن به اهل کتاب (یهود و نصارا) برحذر میدارد؛ آنان که پیش از این، کتاب آسمانی (تورات و انجیل) به آنان داده شد، اما به دلیل گذشت زمان طولانی و فاصله افتادن میان آنان و پیامبرانشان، دلهایشان سخت شد و از یاد خدا و موعظههای او روی گرداندند. آنان به دنیا متمایل شدند و بسیاری از ایشان از طاعت خدا خارج شدند و به فسق و گناه افتادند.

پس مؤمنان نباید مانند آنان باشند؛ بلکه باید همواره دلهایشان با یاد خدا زنده و نرم باشد و با شنیدن آیات قرآن، خشوع و فروتنی در آنان پدید آید و از قساوت قلب و غفلت دوری گزینند.

فواید و پیامهای آیه:

• نشانه ایمان راستین، نرمی دل در برابر یاد خداست: مؤمن واقعی کسی است که با شنیدن کلام خدا، دلش خاشع میشود و در برابر حق تسلیم است.
• هشدار در برابر غفلت و قساوت قلب: گذشت زمان و مشغول شدن به دنیا، اگر با یاد خدا همراه نباشد، دل را سخت و از نور ایمان تهی میکند.
• درس عبرت از اهل کتاب: تاریخ امتهای پیشین نشان میدهد که دوری از وحی و موعظههای الهی، سرانجام به فسق و گناه و دوری از طاعت خدا میانجامد.
• اهمیت تداوم ارتباط با قرآن: برای زنده نگه داشتن دل و نورانی ماندن آن، باید همواره با قرآن و ذکر خدا انس گرفت و از فاصله گرفتن با وحی پرهیز کرد.
• محبت و لطف خدا به مؤمنان: این عتاب، نشانه توجه و محبت خداوند به مؤمنان است که آنان را به بهترین حالت ایمان دعوت میکند و از سقوط در ورطه قساوت و غفلت بازمیدارد.