سوره مجادله — آیه 1

معانی کلمات:

• تُجَادِلُكَ: با تو گفتگو و بحث میکند، یعنی زنی که دربارهی شوهرش با تو به گفتگو پرداخته است.
• تَحَاوُرَكُمَا: گفتگوی دوطرفه و مراجعهی کلامی میان تو و آن زن.
• تَشْتَكِي: شکایت و گلهمندی خود را به درگاه خدا میبرد.

تفسیر آیه:

خداوند متعال سخن آن زن را که دربارهی شوهرش با تو ای پیامبر به گفتگو و مجادله پرداخت، شنید. این زن، خوله بنت ثعلبه بود که شوهرش اوس بن صامت او را ظهار کرده بود؛ یعنی به او گفته بود: «تو بر من مانند پشت مادرم هستی» که در دوران جاهلیت به معنای تحریم ابدی زن بر شوهر بود. او نزد پیامبر آمد و از این رفتار شوهرش شکایت کرد و به درگاه خداوند تضرع نمود و از او گشایش کار خود را خواست. خداوند متعال گفتگوی تو و آن زن را میشنود و هیچ بخشی از آن بر او پوشیده نیست. او شنوای تمام گفتارها و بینای همهی کردارهاست و هیچ چیز، حتی ریزترین امور، از علم و سمع و بصر او پنهان نمیماند. این آیه مقدمهای است برای بیان حکم ظهار و راه جبران آن که در ادامهی سوره ذکر شده است.

فواید و پیامهای آیه:

• خداوند به شکایت و دعای بندگان خود گوش فرا میدهد، حتی اگر آن شکایت در خلوت و پنهان باشد؛ پس هیچ بندهای نباید از دعا و رازونیاز با پروردگار خود ناامید شود.
• عدالت و انصاف خداوند اقتضا میکند که صدای مظلوم را بشنود و حق او را از ظالم بگیرد؛ این آیه مایهی دلگرمی ستمدیدگان است.
• پیامبر اکرم (ص) به عنوان حاکم و رهبر جامعه، باید به مشکلات و شکایات مردم، بهویژه زنان، با حوصله و دقت گوش دهد و در رفع آنها بکوشد.
• سمع و بصر خداوند کامل و فراگیر است و هیچ گفتار یا رفتاری از او پنهان نیست؛ این باور، انسان را به مراقبت از اعمال و گفتار خود وامیدارد و او را به تقوا دعوت میکند.
• این آیه نشان میدهد که اسلام برای کرامت زن ارزش قائل است و به مشکلات او توجه دارد و در برابر ظلم به او بیتفاوت نیست.