سوره انعام — آیه 145

## معانی واژگان

• میتة: حیوانی که بدون ذبح شرعی مرده باشد.
• دمًا مسفوحًا: خونی که ریخته میشود (خون جاری)، نه خونِ باقیمانده در گوشت و رگها.
• رجس: پلید و ناپاک.
• فِسقًا: خارج شدن از طاعت خدا؛ در اینجا به معنای حیوانی است که هنگام ذبح، نام غیر خدا بر آن برده شده است.
• أُهِلَّ: بلند کردن صدا؛ در اینجا یعنی هنگام ذبح، نام کسی غیر از خدا را بر زبان آوردن.
• اضطُرّ: ناچار شدن و نیاز شدید پیدا کردن.
• غیر باغٍ: در حالی که قصد تجاوز و سرکشی نداشته باشد.
• غیر عادٍ: از حد ضرورت تجاوز نکند.

## تفسیر آیه

ای پیامبر! به مشرکان و منکران بگو: من در آنچه که خداوند بر من وحی کرده است، هیچ غذایی را که بر خورندهای حرام باشد نمییابم، مگر چهار چیز:

۱. میته (حیوان مرده): حیوانی که بدون ذبح شرعی جان داده باشد، مانند حیوانی که خودش مرده یا توسط حیوان دیگری کشته شده باشد.

۲. خون ریختهشده: خونی که از حیوان جاری میشود و ریخته میگردد، مانند خونی که هنگام ذبح خارج میشود.

۳. گوشت خوک: زیرا خوک در اصل پلید و ناپاک است و خوردن آن حرام میباشد.

۴. حیوانی که هنگام ذبح، نام غیر خدا بر آن برده شده: یعنی حیوانی که برای بتها یا به نام بتها ذبح شده باشد؛ چنین ذبحی خروج از طاعت خداست و به همین دلیل «فسق» نامیده شده است.

سپس خداوند حکم رخصت را بیان میکند: اگر کسی به دلیل گرسنگی شدید و شرایط اضطراری ناچار شود از این محرمات بخورد، در حالی که نه قصد لذت بردن از آن را داشته باشد و نه از حد ضرورت تجاوز کند (یعنی به اندازهای بخورد که جانش حفظ شود)، گناهی بر او نیست. زیرا پروردگار تو آمرزنده و مهربان است و این رخصت را برای بندگانش قرار داده است.

لازم به ذکر است که این آیه در ابتدای نزول، محرمات غذایی را محدود به این چهار مورد بیان کرده است، اما بعداً در سنت پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) محرمات دیگری نیز بیان شد، مانند گوشت حیوانات درنده دارای نیش، پرندگان دارای چنگال، و گوشت الاغ اهلی.

## فواید و پیامهای آیه

1. آسانی و سهلگیری اسلام: خداوند در این آیه نشان میدهد که اسلام دین سختی نیست و در شرایط اضطراری، حرام را برای حفظ جان انسان مباح میکند. این نشاندهنده رحمت و مهربانی خداوند نسبت به بندگانش است.
2. اهمیت پاکیزگی و طهارت: اسلام به پاکیزگی جسم و روح اهمیت زیادی میدهد و غذاهای پلید و ناپاک را از برنامه غذایی مسلمانان حذف کرده است تا جامعهای سالم و پاک داشته باشد.
3. اخلاص در عبادات: ذبح حیوان باید فقط برای خدا باشد و بردن نام غیر خدا بر ذبیحه، آن را حرام میکند. این نشان میدهد که تمام اعمال انسان، حتی خوردن و آشامیدن، باید با یاد خدا و برای رضای او باشد.
4. رحمت گسترده الهی: خداوند با بیان «غفور رحیم» در پایان آیه، به بندگانش امیدواری میدهد که اگر در شرایط دشوار قرار گرفتند و ناچار شدند، خداوند آنها را میبخشد و مورد رحمت قرار میدهد.
5. حفظ جان انسان: این آیه نشان میدهد که در اسلام، حفظ جان انسان از اهمیت بالایی برخوردار است و هیچ حکمی نباید به قیمت از بین رفتن جان انسان اجرا شود.