Sure En'âm — Ayet 145

Kelime Anlamları:

• Meyte: Dinî usullere uygun şekilde kesilmeden ölmüş hayvan.
• Demen mesfûh: Akıtılmış (dökülmüş) kan.
• Rics: Pis, murdar, necis.
• Fısk: Allah'ın emrinden çıkma; burada Allah'tan başkası adına kesilen hayvan.
• Ühille li gayrillah: Kesilirken üzerine Allah'tan başka birinin adının anılması.
• Bağ: Helal olmayanı istemek, zevk için yemek istemek.
• Udvan: Zaruret miktarını aşmak.

Tefsir:

Ey Resul! De ki: "Ben, bana vahyedilen Kur'an'da, yiyecek olarak kullanılan bir şeyin haram kılındığına dair bir hüküm bulamıyorum. Sizin cahiliye döneminde kendinize haram saydığınız ve Allah adına uydurduğunuz yasakların hiçbiri bana vahyedilenler arasında yoktur. Ancak şunlar haramdır: Kendiliğinden ölmüş hayvan (meyte), akıtılmış kan, domuz eti -ki o tamamen pistir- ve Allah'tan başkası adına kesilerek O'nun emrinden çıkılan hayvanlar. İşte bunlar, Allah'ın kesin olarak haram kıldıklarıdır."

Bu âyet, İslam'ın getirdiği helal ve haram anlayışının temelini ortaya koyar. Allah Teâlâ, kullarına zorluk değil kolaylık diler. Bu sebeple, haram kılınan bu şeylerden birini yemek zorunda kalan kimse -ki bu zorunluluk şiddetli açlık gibi bir durum olmalıdır- helal bir şey bulamadığı için, sadece ölümü engelleyecek kadar yiyebilir. Ancak bu izin iki şarta bağlıdır: Kişi, haram olan bu yiyeceği zevk ve lezzet için istememeli, yani "bağî" olmamalıdır. Ayrıca zaruret miktarını aşmamalı, yani "âdî" olmamalıdır. Bu iki şartı gözeten kimseye Allah'ın mağfireti ve rahmeti vardır; O, kullarının zor durumda kaldıklarında onlara merhamet eder ve günahlarını bağışlar.

Bu âyet, İslam'ın kolaylık dinî olduğunu ve Allah'ın kullarına asla katlanamayacakları yükler yüklemediğini gösterir. Rabbimiz, haram kıldığı şeylerde bile kullarına bir çıkış yolu göstermiş, onları zor durumda bırakmamıştır. Bu, Allah'ın kullarına olan sonsuz merhametinin bir tecellisidir. Mümin olarak bizler, Allah'ın emirlerine uyar, yasaklarından sakınırız. Ancak bir zorlukla karşılaştığımızda Allah'ın bu kolaylaştırmasından istifade eder, O'nun rahmetine sığınırız. Çünkü O, çok bağışlayandır, çok merhamet edendir.

Bu vesileyle şunu da hatırlatmak gerekir: Sünnetle sabit olmuştur ki, azı dişleri olan yırtıcı hayvanlar, pençesiyle avlanan kuşlar ve evcil eşekler de haram kılınmıştır. Bu hükümler, Kur'an'ın bu genel ilkesinin sünnetle detaylandırılmasıdır. Mümin, Allah'ın ve Resulü'nün bildirdiği her hükmü gönül hoşnutluğuyla kabul eder.