Əraf surəsi — Ayə 12

Kəlmələrin mənaları:

• Mənəək – səni nə mane oldu, nəyə görə çəkindin?
• Əllaa təscudə – səcdə etməkdən (burada “la” zaidədir, yəni əmrə itaət etməkdən).
• İz əmərtukə – əmr etdiyim zaman.
• Xeyrun minhu – ondan daha üstünəm, daha yaxşıyam.
• Min nar – oddan.
• Min tin – palçıqdan, torpaqdan.

Təfsir:

Allah-Təala İblisə qarşı tənbeh və danlaq dolu bir sualla müraciət edir: “Səni Mənim əmrimə itaət etməkdən, Adəmə səcdə etməkdən nə mane oldu? Mən sənə əmr etdiyim halda, nəyə görə boyun qaçırdın?” Bu sual, əslində, İblisin üzrünün olub-olmadığını üzə çıxarmaq üçün deyil, onun itaətsizliyinin səbəbini və daxilindəki qəbahətli niyyətini aşkara çıxarmaq üçündür.

İblis isə heç bir peşmançılıq hissi keçirmədən, təkəbbür və qürurla cavab verir: “Mən ondan daha üstünəm! Çünki Sən məni oddan yaratdın, onu isə palçıqdan yaratdın.” O, öz yaranışını bəhanə edərək, oddan yaradılmağın torpaqdan yaradılmadan daha şərəfli olduğunu iddia etdi və beləliklə, Allahın əmrinə qarşı çıxdı.

Lakin İblis burada dərin bir səhvə yol verdi. O, Allahın yaratdıqları arasında öz ağlı ilə müqayisə apararaq, yaranış maddəsini üstünlük ölçüsü saydı. Halbuki üstünlük və fəzilət yalnız Allahın iradəsi və hökmü ilə müəyyən olunur. Allah-Təala torpağı oddan üstün tutdu, çünki torpaq həyatın, bitkilərin, ağacların və bərəkətin mənbəyidir; od isə yandırıb məhv edən, həlakət gətirən bir ünsürdür. Üstəlik, Adəmə (əleyhissalam) səcdə əmri, mələklərin və İblisin Allaha olan itaətinin və təslimiyyətinin bir imtahanı idi. Səcdə, əslində, Allaha olan itaətin və Onun əmrinə tam bağlılığın ifadəsi idi.

Bu hadisədən bizim üçün böyük ibrətlər vardır: Təkəbbür və özünü başqalarından üstün görmək, insanı Allahın əmrindən çıxara bilər və onu lənətə düçar edər. İnsan heç vaxt öz nəfsini, soyunu, malını və ya yaranışını bəhanə edərək haqqa tabe olmaqdan imtina etməməlidir. Əsl üstünlük, təqva və Allahın əmrinə itaətdədir. Allah-Təala hamımızı təkəbbürdən qorusun və bizi itaət əhli olan sadiq bəndələrindən etsin. Amin!