سوره بقره — آیه 258

معانی کلمات:

• حاجَّ: مجادله و گفتگو کرد، ستیزه و بحث کرد.
• بُهِتَ: مبهوت و حیران شد، درمانده گشت و حجتش باطل شد.
• آتَاهُ: عطا کرد به او، بخشید به او.
• المُلک: پادشاهی و فرمانروایی.

تفسیر آیه:

آیا به شگفتی حال کسی ننگریستی که با ابراهیم درباره پروردگارش مجادله و ستیزه کرد؟ این شخص نمرد (نمرود) بود که چون خداوند به او پادشاهی عطا کرده بود، دچار غرور و سرکشی شد و جرأت یافت که با پیامبر خدا به بحث برخیزد. او از ابراهیم پرسید: پروردگار تو کیست؟ ابراهیم در پاسخ فرمود: پروردگار من کسی است که زنده میکند و میمیراند؛ یعنی اوست که جان میبخشد و جان میستاند و این تنها در قدرت اوست. نمرود از روی عناد و لجاجت گفت: من نیز زنده میکنم و میمیرانم! او برای اثبات ادعای دروغین خود، دو نفر را حاضر کرد و یکی را کشت و دیگری را زنده گذاشت و کشتن و زنده گذاشتن را مصداق زنده کردن و میراندن پنداشت. اما ابراهیم علیهالسلام که حجتی روشنتر و قاطعتر در اختیار داشت، به سراغ برهانی رفت که هیچکس را یارای مقابله با آن نبود. او فرمود: خداوند من، خورشید را از سمت مشرق میآورد؛ تو اگر راست میگویی و میتوانی زنده کنی و بمیرانی، خورشید را از سمت مغرب بیاور! اینجا بود که آن کافر مبهوت و درمانده شد و نتوانست پاسخی بگوید و حجتش یکسره باطل گردید. و خداوند قوم ستمکار را که با وجود روشن شدن حق، باز بر ظلم و کفر خود اصرار میورزند، به راه راست هدایت نمیکند.

فواید و پیامهای آیه:

1. قدرت و پادشاهی نباید مایه غرور و سرکشی شود؛ چرا که هر قدرتی از آنِ خداست و اوست که آن را به هر کس بخواهد عطا میکند. انسان مؤمن هرگز به داشتههای خود مغرور نمیشود و آنها را وسیله تکبر و طغیان قرار نمیدهد.
2. حجت و برهان، قاطعترین ابزار در برابر باطل است؛ همانگونه که ابراهیم خلیل با استدلالی روشن و ساده، طاغوت زمان خود را خلع سلاح کرد و او را به زانو درآورد. این درس بزرگی است برای همه ما که در برابر باطل، با منطق و استدلال محکم و قاطع وارد شویم.
3. خداوند هدایت خود را شامل حال ستمگران نمیکند؛ کسانی که با وجود روشن شدن حق، باز بر ظلم و کفر اصرار میورزند، خودشان را از فیض هدایت الهی محروم میسازند. پس سعادت و رستگاری در گرو پذیرش حق و تسلیم شدن در برابر آن است.
4. توحید و یکتاپرستی، اساس دعوت همه پیامبران است؛ ابراهیم علیهالسلام در برابر ادعای دروغین پادشاه، به زیباترین شکل ممکن، ربوبیت و تدبیر خداوند را به نمایش گذاشت و نشان داد که تنها اوست که بر جهان هستی حکومت میکند و هیچکس را یارای مقابله با قدرت او نیست.