سوره بقرہ — آيت 262

1) ڪلمات جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• يُنفِقُونَ: خرچ ڪن ٿا، الله جي راهه ۾ مال ڏين ٿا.
• فِي سَبِيلِ اللَّهِ: الله جي راهه ۾، يعني الله جي رضا ۽ خوشنودي لاءِ، جهاد ۽ هر قسم جي نيڪيءَ ۾.
• مَنًّا: احسان رکڻ، يعني ڪنهن کي ڏيڻ کان پوءِ اهو ٻڌائڻ ۽ جتائڻ ته “مان تو تي احسان ڪيو آهي.”
• أَذًى: ايذاءُ، تڪليف ڏيڻ، يعني ڪنهن کي ڏنل شيءِ تي طعنا ڏيڻ يا اهڙي ڳالهه ڪرڻ سان دل آزاري ڪرڻ.
• أَجْرُهُمْ: انهن جو اجر ۽ ثواب.
• عِندَ رَبِّهِمْ: سندن رب وٽ، يعني الله تعاليٰ جي طرفان.
• لَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ: انهن تي ڪو خوف نه هوندو.
• وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ: ۽ نه اهي غمگين ٿيندا.

2) آيت جي تفسير:

الله تعاليٰ ٻڌائي ٿو ته اهي ماڻهو جيڪي پنهنجا مال الله جي راهه ۾ خرچ ڪن ٿا، يعني الله جي رضا لاءِ نيڪيءَ ۽ خيرات جا ڪم ڪن ٿا، پوءِ اهي پنهنجي خرچ ڪرڻ کان پوءِ نه ڪنهن تي احسان رکن ٿا ۽ نه ڪنهن کي طعنا يا ايذاءُ ڏين ٿا، بلڪه خالص الله لاءِ ڏين ٿا ۽ ان جي دل تي ڪو بار نه ٿو رکن، ته اهڙن ماڻهن لاءِ سندن رب وٽ پورو اجر ۽ ثواب محفوظ آهي. انهن کي آخرت ۾ ڪنهن به قسم جو خوف نه هوندو ۽ نه دنيا ۾ گذري ويل شيءِ تي اهي غمگين ٿيندا، ڇاڪاڻ ته الله تعاليٰ انهن کي اهڙي نعمت ۽ امان عطا فرمائيندو جنهن جي اڳيان هر غم ۽ خوف ختم ٿي ويندو.

هن آيت ۾ الله تعاليٰ ٻن ڳالهين کي خاص طور تي بيان ڪيو آهي: هڪ ته مال الله جي راهه ۾ خرچ ڪرڻ، ۽ ٻيو ته خرچ ڪرڻ کان پوءِ احسان رکڻ يا ايذاءُ ڏيڻ کان بچڻ. ڇو ته ڪيترا ماڻهو خيرات ته ڪن ٿا، پر پوءِ اهو ٻڌائي ٻڌائي يا طعنا ڏيئي پنهنجي ثواب کي ضايع ڪري ڇڏيندا آهن. الله تعاليٰ فرمايو ته جيڪي ماڻهو اهڙي خرابيءَ کان بچي خالص الله لاءِ خرچ ڪن ٿا، انهن جو اجر الله وٽ ضايع نه ٿيندو، ۽ اهي آخرت ۾ مڪمل امان ۽ خوشي حاصل ڪندا.

3) هن آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا ۽ سبق:

• الله جي راهه ۾ مال خرچ ڪرڻ هڪ وڏي نيڪي ۽ عبادت آهي، جنهن جو اجر الله تعاليٰ پاڻ وٽ محفوظ رکي ٿو.
• خيرات ڪرڻ کان پوءِ احسان رکڻ يا ڪنهن کي ايذاءُ ڏيڻ ثواب کي برباد ڪري ٿو، ان ڪري نيڪي خالص الله لاءِ ڪرڻ گهرجي.
• جيڪو ماڻهو خالص نيت سان الله لاءِ خرچ ڪري ٿو، ان کي آخرت ۾ نه ڪو خوف هوندو ۽ نه ڪو غم، بلڪه هميشه خوشي ۽ امان ۾ رهندو.
• هي آيت اسان کي سيکاريندي آهي ته نيڪيءَ ۾ عاجزي ۽ خلوص پيدا ڪجي، ۽ ڪنهن کي هيٺيون نه ڏيکارجي.
• الله تعاليٰ جو واعدو آهي ته اهڙن نيڪ ماڻهن جو اجر ضايع نه ٿيندو، ۽ اهي قيامت جي ڏينهن سرخرو ٿيندا.
• اسان کي گهرجي ته پنهنجي مال ۽ وسيلن مان الله جي راهه ۾ خرچ ڪيون، ۽ ان ۾ احسان رکڻ يا ايذاءُ ڏيڻ کان پرهيز ڪيون، ته جيئن اسان به انهن خوش نصيب ماڻهن ۾ شامل ٿي سگهون جن لاءِ الله تعاليٰ اهڙو عظيم وعدو ڪيو آهي.