سوره بقرہ — آيت 263

1) ڪلماتن جي معنيٰ:

• قَوْلٌ مَّعْرُوفٌ: سٺي ۽ مهربان ڳالهه، نرم لفظ، دل کي خوش ڪرڻ وارو جواب.
• مَغْفِرَةٌ: معافي ڏيڻ، ڪنهن جي خطا کي بخشڻ، يا سائل جي اصرار تي کيس معاف ڪرڻ.
• أَذًى: ايذاءُ، تڪليف، مَنّت رکڻ يا توهين ڪرڻ ذريعي ڏک ڏيڻ.
• غَنِيٌّ: بي پرواهه، محتاج نه هجڻ وارو، يعني الله تعاليٰ کي بندن جي صدقي جي ڪا ضرورت ناهي.
• حَلِيمٌ: بردبار، تحمل وارو، جلد سزا نه ڏيندڙ.

2) آيت جي تفسير:

هن آيت ۾ الله تعاليٰ ٻڌائي ٿو ته ڪنهن مسڪين يا ضرورتمند جي سامهون نرم ۽ مهربان ڳالهه ڪرڻ، سندس اصرار ۽ التماس کي معاف ڪرڻ ۽ کيس عزت سان موٽائڻ، انهيءَ صدقي کان گهڻو بهتر آهي جنهن کان پوءِ صدقي ڏيندڙ مَنّت رکي يا وٺندڙ کي توهين ۽ ايذاءُ رسائي. يعني اهڙو صدقو جيڪو ڏنڌ ۽ تڪليف سان گڏ هجي، ان جو اجر ضايع ٿي وڃي ٿو ۽ اهو الله جي بارگاهه ۾ قبول نه ٿو ٿئي. ۽ الله تعاليٰ بندن جي صدقي کان بي نياز آهي، سندس ڪنهن به صدقي جي ضرورت ناهي، پر هو بردبار آهي ۽ بندن کي سندن بدڪرداريءَ تي فوراً سزا نه ٿو ڏئي، بلڪه مهلت ڏئي ٿو ته توبه ڪن ۽ پنهنجي عمل کي سڌارين.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• اسلام سيکاريندو آهي ته ٻين سان نرمي ۽ مهربانيءَ سان ڳالهائڻ به هڪ وڏي نيڪي آهي، جيڪا مالي صدقي کان به وڌيڪ قيمتي ٿي سگهي ٿي.
• صدقو ڏيڻ کان پوءِ مَنّت رکڻ يا توهين ڪرڻ نه رڳو اجر ضايع ڪري ٿو، پر اهو الله جي ناراضگيءَ جو سبب به بڻجي ٿو.
• الله تعاليٰ اسان جي صدقي ۽ خيرات جو محتاج ناهي، اسان ئي آهيون جيڪي ان جي ضرورت رکن ٿا، تنهنڪري صدقو رڳو الله جي رضا لاءِ ڪجي.
• الله تعاليٰ حليم ۽ بردبار آهي، اسان جي غلطين تي فوراً نه ٿو پڪڙي، پر اسان کي موقعو ڏئي ٿو ته اسان پنهنجي عملن کي درست ڪريون ۽ سندس رحمت جو طلبگار بڻجون.
• هي آيت اسان کي سيکاريندي آهي ته اسلام ۾ عزت ۽ محبت سان پيش اچڻ، ٻين جي دلين کي خوش ڪرڻ ۽ معاف ڪرڻ جهڙا عمل انتهائي قيمتي آهن، ۽ اهي ئي عمل اسان کي الله جي ويجهو ڪن ٿا.