Baqara surasi — Oyat 274

Kalimalarning ma'nolari:

• يُنفِقُونَ – sarf qiladilar, xayr-ehson qiladilar.
• سِرًّا – yashirin holda, hech kimga ko'rsatmasdan.
• عَلَانِيَةً – oshkora, ochiq-oydin holda.
• أَجْرُهُمْ – ularning mukofotlari, savoblari.
• لَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ – ular uchun hech qanday qo'rquv yo'q.
• وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ – ular g'amgin bo'lmaydilar, xafa bo'lmaydilar.

Tafsir:

Bu oyatda Alloh taolo bandalarining eng go'zal fazilatlaridan birini — mol-mulkini Alloh roziligi uchun sarflashni ta'riflamoqda. Bu saxovatli insonlar o'z mollarini kechayu kunduz, yashirin va oshkora holda xayr-ehson qiladilar. Ular buni riyo va ko'z-ko'rostlik uchun emas, balki faqat Allohning roziligini istab qiladilar. Yashirin infoq qilish bilan ular faqir-muhtojlarning izzat-nafsini saqlaydilar, oshkora infoq qilish bilan esa boshqalarga o'rnak bo'lib, xayrga undaydilar.

Bunday insonlar uchun Rabbilari huzurida to'liq ajr-mukofot bor. Ular oxiratda hech qanday qo'rquvga duch kelmaydilar — qabr azobidan, qiyomat dahshatlaridan va hisob-kitobning og'irligidan xavfsizdirlar. Shuningdek, ular dunyoda qoldirgan narsalariga ham qayg'urmaydilar, chunki ular Allohga bo'lgan ishonch bilan dunyo ne'matlarini oxirat ne'matlariga almashtirganlardir.

Bu oyat islomning iqtisodiy va ijtimoiy tizimidagi go'zal tamoyilni bayon qiladi: boylik kishilarning qo'lida omonat bo'lib, undan kambag'allar va muhtojlar ham bahramand bo'lishlari kerak. Bu na majburiyat bilan, na zo'rlik bilan, balki ixtiyoriy ravishda, mehr-oqibat va saxovat bilan amalga oshiriladi.

Foydalar:

1. Bu oyat musulmonlarni saxovatli bo'lishga undaydi va ularga xayr-ehson qilish orqali naqadar buyuk darajalarga erishish mumkinligini o'rgatadi.
2. Yashirin va oshkora infoq qilishning ikkalasi ham maqtovga sazovor ekani, har bir holatda o'z hikmati borligini ko'rsatadi: yashirin infoq riyodan saqlaydi, oshkora infoq esa boshqalarga o'rnak bo'ladi.
3. Alloh taolo bandalarining qilgan har bir yaxshi amalini, hatto eng kichigini ham e'tibordan chetda qoldirmasligi va ularga to'liq mukofot berishi — mo'min qalbini xotirjam qiladi.
4. Bu oyatda keltirilgan "qo'rquv yo'qligi va qayg'u bo'lmasligi" bashorati mo'minlarga oxiratda eng buyuk ne'mat — xotirjamlik va saodat va'da qilinganini bildiradi.
5. Islom dini boylikni faqat shaxsiy manfaat uchun emas, balki jamiyat farovonligi uchun ham sarflashni o'rgatadi, bu esa ijtimoiy adolat va hamjihatlikni mustahkamlaydi.