سوره فرقان — آیه 18

معانی کلمات:

• سُبْحَانَكَ: تو را از هر نقص و عیبی منزّه میداریم.
• يَنبَغِي: شایسته و سزاوار است.
• أَوْلِيَاء: دوستان، سرپرستان و معبودانی که مورد محبت و اطاعت قرار گیرند.
• مَتَّعْتَ: بهرهمند ساختی، نعمت دادی.
• الذِّكْر: یاد خدا، قرآن و پند و تذکّر.
• بُورًا: هلاکشده، نابود و بیخیر (مردمی که خیر و صلاح در آنها نیست).

تفسیر آیه:

در آن روز هولناک قیامت، خداوند از معبودانی که مشرکان آنها را میپرستیدند (مانند فرشتگان، عیسی و جنّیان صالح) میپرسد: «آیا شما این بندگان مرا گمراه کردید یا خودشان راه را گم کردند؟» آن معبودان در پاسخ، با نهایت بندگی و فروتنی میگویند: «تو را منزّه میداریم ای پروردگار ما! هرگز شایسته ما نبود که غیر از تو را دوست و سرپرست بگیریم و به جای عبادت تو، از دیگران پیروی کنیم. ما هرگز چنین کاری نکردیم و به کسی دستور ندادیم که ما را بپرستد. اما تو به این مشرکان و پدرانشان در دنیا نعمتهای فراوان دادی و آنها را در آسایش و رفاه قرار دادی، ولی آنها به جای شکرگزاری، یاد تو را فراموش کردند و به جای عبادت تو، به سراغ بتها و معبودان دروغین رفتند. آنان قومی هلاکشده و بیخیر بودند که شقاوت و بدبختی بر آنها چیره شده بود و هیچ خیری در وجودشان نبود.»

این سخن معبودان در حقیقت، هم بیزاری کامل آنها از مشرکان است و هم اعتراف به عدالت خداوند در مجازات مشرکان، زیرا آنها با وجود نعمتهای فراوان، راه کفر و شرک را برگزیدند و مستحق عذاب شدند.

فواید و درسهای آیه:

1. بیزاری معبودان از مشرکان: در روز قیامت، همه معبودان دروغین از پرستندگان خود بیزاری میجویند و این نشان میدهد که تنها خداوند شایسته عبادت و پرستش است و هرگونه شرک و دوستی با غیر خدا، سرانجامی جز ناامیدی و پشیمانی ندارد.
2. نعمتهای الهی، وسیله آزمایش است: خداوند به انسانها نعمت میدهد تا شکرگزار باشند، نه اینکه نعمتها باعث غرور و فراموشی یاد خدا شود. کسانی که نعمتهای الهی را وسیله طغیان و سرکشی قرار میدهند، گرفتار خشم و عذاب الهی میشوند.
3. فراموشی یاد خدا، ریشه هلاکت: وقتی انسان یاد خدا را فراموش کند، به تدریج از راه حق منحرف میشود و به گمراهی و هلاکت میافتد. ذکر و یاد خداوند، مایه حیات قلب و روشنایی راه زندگی است.
4. مسئولیت انسان در برابر انتخابهایش: هیچ کس نمیتواند گناه خود را به گردن دیگران بیندازد. مشرکان با اختیار خود راه شرک را برگزیدند و معبودان دروغین نیز در برابر آنها هیچ مسئولیتی ندارند. هر کس در گرو اعمال خویش است.