سوره فرقان — آیه 17

### معانی واژگان

• یَحْشُرُ: جمع می‌کند، گرد می‌آورد.
• أَضْلَلْتُمْ: گمراه کردید، از راه به در بردید.
• السَّبِیلَ: راه، راه راست.

### تفسیر آیه

در آن روز بزرگ قیامت، خداوند متعال مشرکان را همراه با معبودهایی که به جای او می‌پرستیدند، جمع می‌کند. سپس خطاب به آن معبودان — که شامل فرشتگان، عیسی (علیه‌السلام)، جن و حتی بت‌ها می‌شود — می‌فرماید: «آیا شما این بندگان مرا گمراه کردید و آنان را به پرستش خود فراخواندید، یا اینکه خودشان به اختیار خویش از راه راست منحرف شدند و بدون فرمان شما به عبادتتان پرداختند؟»

این پرسش در حقیقت برای اتمام حجت بر مشرکان و رسوا کردن آنان در برابر همه خلایق است. معبودان در آن روز به‌طور کامل از این کار بیزاری می‌جویند و اعلام می‌کنند که هرگز چنین دستوری نداده‌اند. این صحنه، پرده از حقیقت برمی‌دارد و نشان می‌دهد که عبادت غیر خدا، نه تنها هیچ سودی به انسان نمی‌رساند، بلکه مایه پشیمانی و شرمساری در آن روز خواهد بود.

### فواید و پیام‌های آیه

• توحید و پرهیز از شرک: این آیه هشدار می‌دهد که هرگونه عبادت غیر خدا، در قیامت نه تنها پناهگاهی ندارد، بلکه خودِ معبودان از عابدان بیزاری می‌جویند. پس تنها باید خدا را پرستید که سود و زیان به دست اوست.
• مسئولیت‌پذیری انسان: آیه تأکید می‌کند که انسان در انتخاب راه خود مختار است و نمی‌تواند در روز قیامت گناه خود را به گردن دیگران بیندازد؛ هر کس پاسخگوی اعمال خویش است.
• رحمت و عدالت الهی: خداوند پیش از مجازات، با طرح این پرسش، راه عذر را می‌بندد و نشان می‌دهد که هرگز بندگان را بدون اتمام حجت عذاب نمی‌کند. این یادآور عدالت و رحمت گسترده پروردگار است که حتی در سخت‌ترین صحنه‌ها نیز به بندگانش فرصت بیان می‌دهد.
• بیداری دل‌ها: این آیه انسان را به تفکر دعوت می‌کند که آیا معبودانی که امروز با عشق و امید می‌پرستد، در روز نیاز می‌توانند کمترین یاری‌اش کنند؟ این تأمل، انسان را به سوی پرستش خدایی سوق می‌دهد که همیشه شنوا و بیناست و هرگز بندگانش را تنها نمی‌گذارد.