سوره قصص — آيت 50

1) ڪلِمَن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• فَإِن لَّمْ يَسْتَجِيبُوا لَكَ: پوءِ جيڪڏهن اهي تنهنجي دعوت تي عمل نه ڪن ۽ تنهنجي ڳالهه نه مڃين.
• فَاعْلَمْ: پوءِ (اي نبي!) ڄاڻي وٺو، يقين ڪريو.
• أَنَّمَا يَتَّبِعُونَ أَهْوَاءَهُمْ: اهي رڳو پنهنجن نفسي خواهشن ۽ من مان نڪتل خيالن جي پٺيان هلن ٿا.
• وَمَنْ أَضَلُّ: ۽ ان کان وڌيڪ گمراهه ڪير ٿي سگهي ٿو؟
• مِمَّنِ اتَّبَعَ هَوَاهُ: ان شخص کان جيڪو پنهنجي خواهش جي پٺيان هلڻ لڳي.
• بِغَيْرِ هُدًى مِّنَ اللَّهِ: الله جي طرفان ڪنهن هدايت ۽ رهنمائي کان سواءِ.
• إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ: بيشڪ الله اهڙي ظالم قوم کي هدايت نه ٿو ڏئي، جيڪا پاڻ تي ظلم ڪندي آهي.

2) آيت جي تفسير:

اي نبي! جيڪڏهن اهي ماڻهو تنهنجي ان مطالب تي به نه اچن ته تون کين چئو ته تورات ۽ قرآن کان وڌيڪ هدايت وارو ڪو ڪتاب آڻيو، ۽ جيڪڏهن اهي ان کان به انڪار ڪن ۽ تنهنجي دعوت قبول نه ڪن، ته پوءِ تون پڪ سان ڄاڻي وٺ ته اهي ڪنهن دليل ۽ حجت جي بنياد تي انڪار نه ٿا ڪن، پر اهي رڳو پنهنجي نفس جي خواهشن ۽ من مان نڪتل خيالن جي پٺيان هلن ٿا. اهي پنهنجي خواهش کي دليل بڻائي حق کي رد ڪري رهيا آهن.

۽ حقيقت ۾ ان شخص کان وڌيڪ گمراهه ۽ گم ٿيل ڪير ٿي سگهي ٿو، جيڪو الله جي طرفان ڪنهن به هدايت ۽ رهنمائي کان سواءِ رڳو پنهنجي خواهش ۽ نفس جي پٺيان هلندو رهي؟ اهڙو شخص پنهنجي عقل ۽ سوچ کي به استعمال نه ٿو ڪري ۽ نه ئي الله جي هدايت کي قبول ٿو ڪري. بيشڪ الله تعاليٰ اهڙي ظالم قوم کي هدايت ۽ سڌي رستي جي توفيق نه ٿو ڏئي، جيڪي پاڻ تي ظلم ڪري حق کي رد ڪن ٿا ۽ پنهنجي خواهشن جي پٺيان هلن ٿا.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا ۽ سبق:

• حق جي دعوت ۾ ثابت قدمي: جڏهن به حق جي دعوت ڏني وڃي ۽ ماڻهو ان کي نه مڃين، ته ان جو مطلب اهو ناهي ته اسان جي ڳالهه غلط آهي، پر اهي پنهنجي خواهشن جي پٺيان هلن ٿا. اسان کي حق تي قائم رهڻ گهرجي.
• خواهش جي پيرويءَ جو نقصان: رڳو پنهنجي من جي خواهش ۽ نفس جي پٺيان هلڻ انسان کي گمراهيءَ ڏانهن وٺي ٿو. اهو ئي سبب آهي جو انسان حق کي به رد ڪري ڇڏيندو آهي.
• هدايت الله جي هٿ ۾ آهي: هدايت رڳو الله جي هٿ ۾ آهي. اهي ماڻهو جيڪي پاڻ تي ظلم ڪن ٿا ۽ حق کي رد ڪن ٿا، الله تعاليٰ کين هدايت جي توفيق نه ٿو ڏئي.
• اسلام جي دعوت ۾ حڪمت: اسان کي اهو سمجهڻ گهرجي ته جيڪي ماڻهو حق کي نه ٿا مڃين، انهن جي انڪار جو سبب ڪڏهن ڪڏهن انهن جي خواهش ۽ ضد هوندو آهي، نه ته ڪو دليل. اسان کي انهن لاءِ دعا ۽ نرميءَ سان پيش اچڻ گهرجي.
• قرآن جي عظمت: قرآن مجيد اهو ڪتاب آهي جيڪو هدايت جو ذريعو آهي. جيڪو ان کي قبول ڪري ٿو، اهو سڌي رستي تي اچي ٿو، ۽ جيڪو ان کي رد ڪري ٿو، اهو پنهنجي خواهش جي پٺيان هلندي گمراهيءَ ۾ پئجي وڃي ٿو.
• اسلام جي آساني ۽ سچائي: اسلام اهو دين آهي جيڪو انسان کي خواهشن جي غلاميءَ کان آزاد ڪري الله جي هدايت ڏانهن وٺي ٿو. اهو ئي دين آهي جيڪو انسان کي عزت ۽ ڪاميابي عطا ڪري ٿو.