Аль Имран сүресі — Аят 110

1. Сөздердің мағынасы:

• خَيْرَ أُمَّةٍ — адамзатқа шығарылған ең қайырлы үммет.
• أُخْرِجَتْ — шығарылды, көрсетілді, пайда болды.
• الْمَعْرُوفِ — шариғат пен ақыл жақсы деп таныған ізгі істер.
• الْمُنكَرِ — шариғат пен ақыл жаман деп қабылдамаған жамандықтар.
• أَهْلَ الْكِتَابِ — кітап иелері, яғни яһудилер мен христиандар.
• الْفَاسِقُونَ — Аллаһтың дінінен шыққандар, бұйрықтарына бағынбағандар.

1. Аяттың тәпсірі:

Аллаһ Тағала бұл аятта Мұхаммед пайғамбардың ﷺ үмметіне үлкен мәртебе беріп, оларды адамзатқа шығарылған ең қайырлы үммет деп атады. Бұл қайырлылық олардың иманында, амалдарында және басқа адамдарға тигізетін пайдасында көрінеді. Олар ізгі істерге шақырып, жамандықтардан тыйып, Аллаһқа шын жүректен сенеді. Бұл сипаттар — үмметтің артықшылығының негізі.

Аяттың түсу себебіне келсек, яһудилер мұсылмандарға «біз сендерден артықпыз, біздің дініміз сендер шақырған нәрседен қайырлы» деп мақтанған кезде, Аллаһ бұл аятты түсіріп, шынайы артықшылық иман мен ізгі амалда екенін білдірді.

Содан кейін Аллаһ кітап иелеріне тоқталып: егер олар Мұхаммед пайғамбарға ﷺ иман келтірсе, бұл олар үшін дүние мен ахиретте қайырлы болар еді деді. Алайда олардың ішінде иман келтіргендер аз — мысалы, Абдуллаһ ибн Салам сияқтылар — ал көпшілігі Аллаһтың дінінен шығып, бұйрықтарына бағынбағандар.

1. Аяттан алынатын пайдалар:

• Бұл аят мұсылман үмметінің қадір-қасиетін көтеріп, олардың адамзатқа пайдалы болуға тиіс екенін көрсетеді. Әрбір мұсылман өзін осы үмметтің лайықты мүшесі ретінде сезініп, ізгі істерге шақыру мен жамандықтан тыйю міндетін ұмытпауы керек.
• Иман мен ізгі амал — адамның шынайы құндылығын анықтайтын өлшем. Тек қана ұлт немесе тегіне сүйену емес, Аллаһқа деген шынайы сенім мен игі істер арқылы адам артықшылыққа ие болады.
• Аят кітап иелеріне де қайырымдылықпен қарауды үйретеді: егер олар иман келтірсе, бұл олардың өздері үшін қайырлы. Бұл — исламның адамдарға деген шынайы қамқорлығын көрсетеді.
• Иман келтірген адамдар аз болса да, олардың құндылығы Аллаһтың алдында зор. Бұл — азшылықта болса да, шынайы иман мен ізгі амалдан таймауға шақыратын үлгі.
• Бұл аят мұсылмандарды өздерінің жауапкершілігін түсінуге, яғни ізгілікті тарату мен жамандыққа қарсы тұруға шақырады. Бұл — исламның қоғам алдындағы парызын көрсететін маңызды қағида.