سوره نساء — آیه 8

معانی کلمات:

• أُولُو الْقُرْبَىٰ: خویشاوندان میّت که از متوفی ارث نمیبرند.
• الْيَتَامَىٰ: کودکانی که پدرشان از دنیا رفته و هنوز به سن بلوغ نرسیدهاند.
• الْمَسَاكِينُ: فقیران و نیازمندان.
• فَارْزُقُوهُم مِّنْهُ: از آن مال (ترکه) به آنها بدهید و روزی دهید.
• قَوْلًا مَّعْرُوفًا: سخنی نیکو و پسندیده که در آن نیکی و ملایمت باشد، نه سخنی زشت یا آزاردهنده.

تفسیر آیه:

هنگامی که تقسیم ارث و ترکهی میّت انجام میشود، ممکن است افرادی در آن مجلس حاضر شوند که سهمی از ارث ندارند؛ مانند خویشاوندانی که از میّت ارث نمیبرند، یتیمانی که پدرشان فوت شده و فقیرانی که نیازمند کمک هستند. خداوند متعال در این آیه به ورثه و کسانی که متصدی تقسیم ترکه هستند دستور میدهد که پیش از تقسیم اصلی ارث، از آن مال به این افراد چیزی بدهند؛ نه به عنوان سهم قانونی، بلکه به عنوان بخشش و احسان که امری مستحب و پسندیده است. این کار باعث میشود دل آنها شاد شود و از آنچه خداوند به دیگران داده، احساس ناراحتی و حسادت نکنند. همچنین به آنها سفارش میکند که با این افراد سخنی نیکو و محبتآمیز بگویند و با گفتار زشت یا تحقیرآمیز، دل آنها را نشکنند. گفتار نیکو و رفتار کریمانه با نیازمندان، اثر این بخشش را دوچندان میکند و محبت و الفت را در جامعه گسترش میدهد.

فواید و پیامهای آیه:

• این آیه به ما میآموزد که اسلام دین رحمت و مهربانی است و حتی در لحظهی تقسیم ارث که ممکن است افراد به فکر سهم خود باشند، خداوند توجه به نیازمندان و خویشاوندان را فراموش نمیکند و ما را به احسان و بخشش دعوت میکند.
• از این آیه میآموزیم که ثروت و اموال، امانتی از جانب خداوند است و ما باید در کنار برآوردن نیازهای خود، به فکر دیگران نیز باشیم و از آنچه خداوند به ما عطا کرده، به نیازمندان کمک کنیم.
• رفتار نیکو و سخن محبتآمیز با فقرا و یتیمان، ارزش انسانی آنها را حفظ میکند و باعث میشود جامعه از کینه و حسادت پاک شود و روحیهی برادری و همدلی در میان مردم تقویت گردد.
• این آیه نشان میدهد که اسلام به اخلاق و آداب معاشرت اهمیت زیادی میدهد؛ چرا که حتی در مسائل مالی، سفارش به گفتار نیکو کرده است تا مسلمانان همواره با یکدیگر با مهربانی و احترام رفتار کنند.