سوره نساء — آیه 7

معانی کلمات:

• تَرَکَ: بر جای گذاشت، به ارث گذاشت.
• الْوَالِدَانِ: پدر و مادر.
• الْأَقْرَبُونَ: خویشاوندان نزدیک.
• نَصِیبًا مَفْرُوضًا: بهرهای معیّن و واجب که از سوی خداوند تعیین شده است.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، حکم ارث را بیان میکند و رسم نادرست دوران جاهلیت را که زنان و کودکان را از ارث محروم میکردند، باطل میسازد. در آن زمان، تنها مردان بالغی که توانایی جنگیدن داشتند، از میراث بهرهمند میشدند و زنان و کودکان سهمی نداشتند. اسلام این بیعدالتی را برطرف کرد و اعلام داشت که برای مردان، چه کوچک و چه بزرگ، بهرهای از آنچه پدر و مادر و خویشاوندان نزدیک بر جای گذاشتهاند، تعیین شده است. همچنین برای زنان نیز، بهرهای از همان میراث مقرر گردیده است؛ خواه آن مال کم باشد یا زیاد. این سهم، حقی است قطعی و واجب که خداوند آن را معیّن کرده و هیچکس حق ندارد آن را تغییر دهد یا از آن کم کند. این حکم، نشاندهنده عدالت کامل اسلام است که حقوق همه افراد خانواده را در نظر گرفته و میان زن و مرد در اصل استحقاق ارث، تفاوتی قائل نشده است؛ هرچند میزان سهمها بسته به درجه قرابت و مسئولیتهای مالی، متفاوت است.

فواید و پیامهای آیه:

1. عدالت اسلامی: این آیه نشان میدهد که اسلام دین عدل و انصاف است و حقوق همه افراد، حتی زنان و کودکان، را در نظر گرفته است؛ برخلاف رسوم جاهلی که بر پایه ظلم و تبعیض بود.
2. کرامت زن در اسلام: با این حکم، اسلام به زن شخصیت و جایگاه اقتصادی بخشید و او را از وابستگی کامل به مردان در امور مالی بینیاز کرد.
3. احترام به مال و دارایی: تعیین نصیب مفروض، اهمیت حفظ اموال و رعایت حقوق ورثه را میرساند و مسلمانان را به رعایت دقیق احکام الهی در تقسیم ارث دعوت میکند.
4. اطمینان قلبی: مؤمن با دانستن اینکه تقسیم ارث بر اساس فرمان خدای حکیم است، دلش آرام میگیرد و از هرگونه اختلاف و کینه در خانوادهها جلوگیری میشود، زیرا حکم خداوند بر پایه علم و حکمت بینهایت اوست.