سوره غافر — آیه 16

معانی واژگان:

• بارِزون: بیرون آمدگان از قبرها، آشکار و نمایان در زمینِ هموار و بدون هیچ پوششی.
• لا یَخفی: پنهان نمی‌ماند.
• المُلک: فرمانروایی و حاکمیت مطلق.
• الوَاحِد: یگانه در ذات، صفات و افعال.
• القَهّار: چیره‌ی مطلق که بر همه چیز غلبه دارد و همه در برابر اراده‌اش خاضع‌اند.

تفسیر آیه:

روز قیامت، روزی است که همه‌ی انسان‌ها از قبرهای خود بیرون می‌آیند و در زمینی هموار و بی‌پوشش گرد هم می‌آیند؛ به‌گونه‌ای که هیچ کوه، دیوار یا پرده‌ای آنان را نمی‌پوشاند و همگان آشکار و نمایان‌اند. در آن روز هیچ چیز از ذات، اعمال، نیت‌ها و رازهای درونی هیچ‌کس بر خداوند پنهان نیست؛ او به همه‌چیز احاطه‌ی کامل دارد و هیچ ذره‌ای از کردار آدمیان از علم او بیرون نیست.

سپس خداوند متعال برای نشان دادن عظمت و یگانگی خود در آن روز، خطاب به تمام خلایق می‌فرماید: «امروز فرمانروایی از آنِ کیست؟» و چون هیچ‌کس جرأت پاسخ گفتن ندارد و همه در برابر عظمت الهی سر تعظیم فرود آورده‌اند، خودش پاسخ می‌دهد: «فرمانروایی از آنِ خداوند یگانه‌ی قهّار است.» اوست که در ذات و صفات و افعال یکتاست، هیچ شریکی ندارد، و با قدرت و عزت خود بر همه‌ی مخلوقات چیره است؛ همه در برابر او خاضع‌اند و مرگ و حیات به دست اوست. در آن روز، تمام حاکمیت‌های دنیوی، تاج‌ها، تخت‌ها و قدرت‌های ظاهری نابود می‌شود و تنها ملک حقیقی از آنِ اوست.

فواید و پیام‌های آیه:

1. یاد معاد و روز رستاخیز، انسان را از غفلت و گناه بازمی‌دارد: باور به روزی که همه‌چیز آشکار می‌شود و هیچ عملی پنهان نمی‌ماند، انسان را به مراقبت از رفتار و کردار خود وا می‌دارد و او را به سوی تقوا و پرهیزگاری سوق می‌دهد.
2. عدالت مطلق الهی: در آن روز هیچ ظلمی رخ نمی‌دهد و خداوند با علم کامل به همه‌ی اعمال، پاداش و کیفر عادلانه می‌دهد؛ این مژده‌ای برای مظلومان و هشداری برای ظالمان است.
3. یگانگی و قدرت بی‌پایان خداوند: این آیه به ما می‌آموزد که تمام قدرت‌های دنیوی زودگذر و ناپایدارند و تنها ملک و فرمانروایی حقیقی از آنِ خدای یگانه و قهّار است؛ پس دلبستگی به قدرت‌های دنیوی بیهوده است و باید تنها به خدا تکیه کرد.
4. آرامش دل مؤمن: کسی که بداند در پایان همه‌چیز به دست خدای عادل و مهربان است، در سختی‌های دنیا آرامش می‌یابد و به عدالت الهی امیدوار می‌ماند؛ این ایمان، قلب را از ترس و ناامیدی رهایی می‌بخشد و انسان را به زندگی پاک و امیدوارانه دعوت می‌کند.