مائدہ سۈرىسى — ئايەت 44

1) ئاساسلىق سۆزلەرنىڭ مەنىسى:

• ھۇدًى: ھىدايەت، يېتەكچىلىك، يولدىن ئازغۇچىلارنى توغرا يولغا باشلايدىغان ئىرشاد.
• نُورٌ: نۇر، يورۇقلۇق، ئەھكاملارنى ئېنىق كۆرسىتىپ بېرىدىغان روشەنلىك.
• النَّبِيُّونَ الَّذِينَ أَسْلَمُوا: ئاللاھقا بويسۇنغان پەيغەمبەرلەر، يەنى ئىتائەت قىلغان ۋە ئاللاھنىڭ ھۆكمىگە ئىقرار بولغان پەيغەمبەرلەر.
• الرَّبَّانِيُّونَ: ئىبادەتچى، تەقۋادار ئۆلىمالار، خەلقنى پەرۋەردىگارلىق قىلىپ تەربىيە قىلغۇچىلار.
• الْأَحْبَارُ: ئۆلىمالار، فەقىھلەر، دىنىي ئالىملار. بىرلىكى «حِبْر» ياكى «حَبْر».
• اسْتُحْفِظُوا: ئامانەت قىلىندى، ساقلاشقا تاپشۇرۇلدى.
• شُهَدَاءَ: گۇۋاھچىلار، كۆزەتكۈچىلەر، روشەنلىك بىلەن جاكارلىغۇچىلار.
• ثَمَنًا قَلِيلًا: ئازغىنا باھا، ھەقىر بىر نەرسە — بۇ دۇنيا مەنپەئەتى، رەھبەرلىك، ئابرۇي ياكى مال-مۈلۈك.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى:

ھەقىقەتەن بىز مۇسا ئەلەيھىسسالامغا تەۋراتنى نازىل قىلدۇق. ئۇنىڭ ئىچىدە ھىدايەت ۋە نۇر بار ئىدى — يەنى زالالەتتىن قۇتۇلدۇرۇپ توغرا يولغا باشلايدىغان ئىرشاد ۋە ئەھكاملارنى ئېنىق كۆرسىتىپ بېرىدىغان روشەنلىك بار ئىدى. ئۇنىڭ بىلەن ئاللاھقا بويسۇنغان، ئىتائەت قىلغان پەيغەمبەرلەر يەھۇدىيلار ئارىسىدا ھۆكۈم قىلاتتى. ئۇلار تەۋراتنىڭ ھۆكمىدىن چىقمايتتى ۋە ئۇنى ئۆزگەرتمەيتتى. شۇنىڭدەك، ئاللاھقا ئىبادەت قىلغۇچى تەقۋادار ئۆلىمالار ۋە فەقىھلەر ھەم ئۇنىڭ بىلەن ھۆكۈم قىلاتتى. بۇ ئۆلىمالار ۋە فەقىھلەر ئاللاھنىڭ كىتابىنى ساقلاشقا ئامانەتدار قىلىنغان، ئۇنى يوقىتىش ۋە ئۆزگەرتىشتىن ساقلاپ، ئەمەل قىلىشقا بۇيرۇلغان ئىدى. ئۇلار تەۋراتنىڭ ھەق ئىكەنلىكىگە گۇۋاھچىلار ئىدى، خەلق ئۇلارغا مۇراجىئەت قىلاتتى.

ئاندىن ئاللاھ تەئالا يەھۇدىي ئۆلىمالارى ۋە ئالىملارغا خىتاب قىلىپ: ئەي ئۆلىمالار، ئاللاھنىڭ ھۆكمىنى ئىجرا قىلىشتا كىشىلەردىن قورقماڭلار — چۈنكى ئۇلار سىلەرگە پايدا ياكى زىيان يەتكۈزۈشكە قادىر ئەمەس. بەلكى مەندىن قورقۇڭلار، چۈنكى پايدا ۋە زىيان يەتكۈزىدىغان مەن. ئاللاھ نازىل قىلغان ھۆكۈم بىلەن ھۆكۈم قىلىشنى تەرك ئەتكەنلىك ئۈچۈن ھەقىر بىر باھا — رەھبەرلىك، ئابرۇي ياكى مال-مۈلۈك — ئالمىڭلار. كىمكى ئاللاھ نازىل قىلغان ھۆكۈم بىلەن ھۆكۈم قىلمىسا، ئۇلار كاپىرلاردۇر. بۇ يەردە كۇفر دېگەن ئاللاھنىڭ ھۆكمىنى ئۆزگەرتىپ، ئۇنى يوشۇرۇپ، ئۇنى ئىنكار قىلىپ، ئۇنىڭدىن باشقىسى بىلەن ھۆكۈم قىلىپ، ئۇنىڭ ھەل ئىكەنلىكىگە ئىتىقاد قىلغانلارنى كۆرسىتىدۇ.

3) بۇ ئايەتتىن ئېلىنىدىغان پايدىلار ۋە ئىبرەتلەر:

• ئاللاھ تەئالا ئۆزىنىڭ كىتابلىرىنى ھىدايەت ۋە نۇر قىلىپ نازىل قىلغان. ئۇلار ئىنسانلارنى زالالەتتىن قۇتۇلدۇرۇپ، ھەقىقەت يولىغا باشلايدۇ. بۇ ئاللاھنىڭ ئىنسانلارغا بولغان مېھرىبانلىقى ۋە رەھىمدىلىكىنىڭ ئىپادىسىدۇر.
• ئىسلام دىنى ئىنسانلارنى ئاللاھنىڭ ھۆكمىنى ئىجرا قىلىشقا، ئۇنىڭدىن قورقۇپ، كىشىلەردىن قورقماسلىققا چاقىرىدۇ. بۇ ئىسلامنىڭ ئادالەت ۋە ھەقىقەت ئۈستىگە قۇرۇلغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ.
• ئۆلىمالار ۋە فەقىھلەر ئاللاھنىڭ كىتابىنى ساقلاشقا ئامانەتدار قىلىنغان. ئۇلار ئاللاھنىڭ ھۆكمىنى ئۆزگەرتمەي، توغرا ھالدا يەتكۈزۈشى كېرەك. بۇ ئىسلام ئۈممىتىنىڭ ئۆلىمالارغا بولغان ئىشەنچى ۋە ھۆرمىتىنى ئاشۇرىدۇ.
• دۇنيا مەنپەئەتى ئۈچۈن ئاللاھنىڭ ھۆكمىنى تەرك ئەتمەسلىك كېرەك. ئىسلام دىنى ئىنسانلارنى دۇنيا مال-مۈلۈك، ئابرۇي ۋە رەھبەرلىككە بېرىلىپ كەتمەستىن، ئاللاھنىڭ رازىلىقىنى ئالدىنقى ئورۇنغا قويۇشقا تەربىيەلەيدۇ.
• ئاللاھ نازىل قىلغان ھۆكۈم بىلەن ھۆكۈم قىلىش ئىسلامنىڭ ئاساسىي تەلىپىدۇر. بۇ ئىسلامنىڭ ئادالەت ۋە ھەقىقەت دىنى ئىكەنلىكىنى، ھەممە ئىنسانلارغا ئادىل مۇئامىلە قىلىشنى تەلەپ قىلىدىغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ.
• بۇ ئايەت ئىنسانلارنى ئاللاھنىڭ كىتابىغا قايتىشقا، ئۇنىڭ ھىدايىتى بىلەن ياشاشقا ۋە ئۇنىڭ ھۆكمىنى ئىجرا قىلىشقا چاقىرىدۇ. بۇ ئىسلامنىڭ ئىنسانلارنىڭ دۇنيا ۋە ئاخىرەت بەختىگە بولغان مېھرىبانلىقىنىڭ ئىپادىسىدۇر.