مائدہ سۈرىسى — ئايەت 45

1) ئايەتتىكى ئاچقۇچلۇق سۆزلەرنىڭ مەنىسى:

• وَكَتَبْنَا عَلَيْهِمْ: ئۇلارغا (يەنى يەھۇدىيلارغا) پەرز قىلدۇق، بېكىتتۇق.
• النَّفْسَ بِالنَّفْسِ: جانغا جان — يەنى قاتىلنىڭ جېنى مەقتۇلنىڭ جېنىغا بەدەل بولىدۇ.
• الْجُرُوحَ قِصَاصٌ: يارىلارغا قىساس قىلىنىدۇ — يەنى بەدەنگە يەتكۈزۈلگەن ھەر قانداق زەخىمگە ئوخشىشى بىلەن جاۋاب قايتۇرۇلىدۇ.
• تَصَدَّقَ بِهِ: قىساس ھەققىدىن ئەپۇ قىلىپ، ئۇنى سەدىقە قىلىپ بەردى.
• كَفَّارَةٌ لَّهُ: ئۇنىڭ گۇناھلىرىغا كەففارەت بولىدۇ.
• الظَّالِمُونَ: زالىملار — يەنى ھەددىدىن ئاشقۇچىلار، ئۆزىگە زۇلۇم قىلغۇچىلار.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى:

ئاللاھ تائالا بۇ ئايەتتە يەھۇدىيلارغا تەۋراتتا بېكىتكەن ھۆكۈملىرىنى بايان قىلىدۇ. ئۇنىڭ مەزمۇنى شۇكى: ئاللاھ تائالا ئۇلارغا پەرز قىلدىكى، بىرەر كىشى ئۆلتۈرۈلسە، قاتىل ئۆلتۈرۈلىدۇ؛ بىرەر كىشىنىڭ كۆزى بۇزۇلسا، ئۇنىڭ كۆزىمۇ بۇزۇلىدۇ؛ بۇرنى كېسىلسە، بۇرنىمۇ كېسىلىدۇ؛ قۇلىقى كېسىلسە، قۇلىقىمۇ كېسىلىدۇ؛ چىشى چىقىرىۋېتىلسە، چىشىمۇ چىقىرىۋېتىلىدۇ. شۇنداقلا بەدەنگە يەتكۈزۈلگەن ھەر قانداق يارا-جۇروھەتلەرگە قىساس قىلىنىدۇ، يەنى جىنايەت قىلغۇچىغا قىلغان جىنايىتىگە ئوخشاش جازا بېرىلىدۇ. بۇ ھۆكۈم ئادىللىق ۋە ھەققانىيەتنىڭ ئاساسىدۇر.

ئاندىن ئاللاھ تائالا مۇنداق دەيدۇ: كىمكى قىساس ھەققىدىن ئەپۇ قىلىپ، جىنايەت قىلغۇچىغا كەچۈرۈم قىلسا، بۇ ئەپۇ قىلىش ئۇنىڭ ئۆزىنىڭ گۇناھلىرىغا كەففارەت بولىدۇ، يەنى ئاللاھ ئۇنىڭ بەزى خاتالىقلىرىنى مەغپىرەت قىلىدۇ. بۇ ئىسلامنىڭ ئەپۇ-مەرھەمەت ۋە كەڭ قورساقلىقنى تەشەببۇس قىلىدىغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ.

ئاخىرىدا ئاللاھ تائالا: كىملەركى ئاللاھ نازىل قىلغان ھۆكۈملەر بىلەن ھۆكۈم قىلمىسا، ئۇلار زالىملاردۇر، دەپ ئاگاھلاندۇرىدۇ. بۇ يەردە زۇلۇم دېگەن ئاللاھنىڭ ھۆكۈملىرىنى ئەستە قالدۇرۇش، ئۇنىڭغا ئەمەل قىلماسلىق ۋە ئۆز بەدىنىنىڭ ئارزۇسى بويىچە ھۆكۈم قىلىشتىن ئىبارەتتۇر. بۇ ئايەت ئىنسانلارنى ئاللاھنىڭ شەرىئىتىگە ئەمەل قىلىشقا، ئادىللىق بىلەن ھۆكۈم قىلىشقا ۋە ئەپۇ قىلىش ئارقىلىق ئاللاھنىڭ مەغپىرىتىگە ئېرىشىشكە چاقىرىدۇ.

3) ئايەتتىن ئېلىنىدىغان پايدىلار:

• ئىسلام دىنى ئادىللىق ۋە ھەققانىيەتنى ئاساس قىلىدۇ، ھەر قانداق جىنايەتكە لايىق جازا بېرىلىشى كېرەك.
• ئەپۇ قىلىش ۋە كەچۈرۈم قىلىش ئىسلامدا يۇقىرى قىممەتكە ئىگە بولۇپ، ئەپۇ قىلغۇچى ئاللاھنىڭ مەغپىرىتىگە ئېرىشىدۇ.
• ئاللاھ نازىل قىلغان ھۆكۈملەر بىلەن ھۆكۈم قىلماسلىق زۇلۇمدۇر، شۇڭا مۇسۇلمانلار ئاللاھنىڭ شەرىئىتىگە ئەمەل قىلىشى كېرەك.
• بۇ ئايەت ئىنسانلارنىڭ بىر-بىرىگە رەھىم-شەپقەت قىلىشى، زۇلۇمغا قارشى تۇرۇشى ۋە ئاللاھنىڭ ھۆكۈملىرىنى ئۈستۈن قويۇشى كېرەكلىكىنى ئۆگىتىدۇ.
• ئىسلام دىنى ئىنسانلارنىڭ ھاياتىنى، ئەزالىرىنى ۋە ھوقۇقلىرىنى قوغدايدىغان، ئادىللىق ۋە مەرھەمەت ئاساسىدا قۇرۇلغان دىندۇر.