سوره انعام — آیه 104

معانی کلمات:

• بَصَائِرُ: جمع «بصیرة» به معنای دلایل روشن و حجتهای آشکار که موجب بینایی دل و یقین میشود.
• أَبْصَرَ: بینا شد و حقیقت را دید و درک کرد.
• عَمِیَ: کور شد؛ یعنی از دیدن حقیقت و پذیرش آن خودداری کرد.
• حَفِیظ: نگهبان و مراقبی که اعمال بندگان را شمارش و ثبت کند.

تفسیر آیه:

ای پیامبر! به این مشرکان و همه مردم بگو: به راستی از جانب پروردگارتان دلایل روشن و براهین آشکاری برای شما آمده است که با آنها میتوانید راه هدایت را از گمراهی بازشناسید. این بصیرتها همان آیات قرآن و معجزات و دلایل عقلیای است که پیامبران آوردهاند. پس هر کس با دیده دل بنگرد و این حقایق را بپذیرد و به آنها ایمان آورد، سود و نفع این بینایی و ایمان به خود او بازمیگردد و پاداش آن برای خودش است. و هر کس از دیدن این حقایق روی گرداند و کور دل بماند و آنها را نپذیرد، ضرر و زیان این کوری نیز تنها دامنگیر خود او میشود و به کسی دیگر آسیب نمیرساند. و ای پیامبر! من نگهبان و مراقب شما نیستم که اعمالتان را شمارش کنم و شما را مجبور به پذیرش کنم؛ بلکه وظیفه من فقط رساندن پیام و ابلاغ وحی الهی است. حساب و کتاب شما با خداست و اوست که بر شما نگهبان است و اعمال همه را میداند و بر اساس عدل و حکمت خود، هر که را بخواهد هدایت و هر که را بخواهد گمراه میکند.

فواید و پیامهای آیه:

1. خداوند متعال برای هدایت بندگان، دلایل روشن و حجتهای کامل فرستاده است تا هیچ کس در روز قیامت عذری نداشته باشد.
2. ایمان و هدایت، نفعی است که عاید خود انسان میشود و کفر و گمراهی، ضرری است که به خود انسان برمیگردد؛ نه به خدا و نه به پیامبر.
3. پیامبر اکرم (صلیاللهعلیهوسلم) فقط مبلغ و رساننده پیام الهی است و جبر و اجباری در پذیرش دین نیست؛ این نشانه رحمت و کرامت اسلام است که ایمان را بر پایه آگاهی و اختیار بنا نهاده است.
4. انسان موجودی مختار و مسئول است و سرنوشت خود را با انتخاب خود رقم میزند؛ پس باید از این فرصت بینظیر برای سعادت خود استفاده کند.
5. این آیه مایه آرامش مؤمنان است که خداوند خودش حافظ و نگهبان اعمال آنان است و هیچ عمل خیری بدون پاداش نمیماند.