Аль-Анам сүресі — Аят 165

1. Сөздердің мағынасы:

• خَلَائِفَ — «хәлифалар», яғни бірінен кейін бірі келіп, жерде орын басушылар. Бұл жерде адамзаттың бір ұрпағының орнына екіншісінің келуі және жерді игеру мағынасында.
• دَرَجَاتٍ — «дәрежелер», яғни адамдар арасындағы әртүрлі деңгейлер: байлық, күш, білім, қабілет және басқа да жағынан.
• لِّيَبْلُوَكُمْ — «сіздерді сынау үшін». Бұл «бәлә» сөзінен шыққан, сынақ, тексеру мағынасын білдіреді.
• سَرِيعُ الْعِقَابِ — «жазасы тез жетуші». Яғни Алланың жазасы кешікпейді, әр нәрсе жақын.
• غَفُورٌ رَّحِيمٌ — «өте кешірімді, ерекше мейірімді». Бұл Алланың кемел сипаттарынан.

1. Аяттың тәпсірі:

Аллаһ тағала бұл аятта өзінің құдіреті мен даналығын баяндайды. Ол адамзатты жер бетінде бірінен кейін бірі келетін ұрпақтар етіп жаратты. Әрбір келген ұрпақ өзінен бұрынғының орнын басып, жерді игеріп, өмір сүреді. Бұл — Алланың адамзатқа берген үлкен мүмкіндігі әрі сынағы.

Сонымен қатар Аллаһ адамдардың арасында әртүрлі дәрежелер қойды: біреуін бай, біреуін кедей, біреуін күшті, біреуін әлсіз, біреуін білімді, біреуін білімсіз етті. Бұл айырмашылықтар адамдардың бір-біріне деген мұқтаждығын арттырып, қоғамда ынтымақ пен әділеттіліктің орнауына себеп болады. Аллаһ бұл арқылы адамдарды сынайды: кім Алланың берген нығметтеріне шүкір етіп, әділдікпен өмір сүреді, кім қанағатсыздық пен озбырлыққа бой ұрады — осының бәрі аян болады.

Аллаһтың жазасы тез жетеді, өйткені Ол есеп беру күнін жақын етті. Алайда Ол өте кешірімді әрі мейірімді: кім тәубе етіп, қателігін түзеп, Аллаға бойсұнып өмір сүрсе, Ол оны кешіріп, рақымына бөлейді.

1. Аяттан алынатын пайдалы ғибраттар:

• Аллаһ адамзатты жер бетіндегі халифалар етіп, оларға жерді игеру және жақсылыққа толы өмір сүру міндетін жүктеді. Бұл — үлкен жауапкершілік әрі құрмет.
• Адамдар арасындағы дәреже айырмашылығы — Алланың даналығының белгісі. Бұл айырмашылық адамдарды бір-біріне жақындастырып, қоғамда ынтымақ пен өзара көмекті нығайтады.
• Байлық, денсаулық, білім — бәрі Алланың сынағы. Осы нығметтерді қалай пайдаланатынымыз — біздің иманымыз бен адалдығымыздың өлшемі.
• Аллаһтың жазасы тез, бірақ Ол өте кешірімді. Бұл — бізге үміт пен қорқыныш арасында өмір сүруді үйретеді: қателік жасасақ, дереу тәубе етіп, Алланың рақымына сүйенуіміз керек.
• Ислам — әділеттілік, шүкіршілік және мейірімділік діні. Бұл аят бізді Алланың нығметтеріне шүкір етуге, өз орнымызды жақсылықпен атқаруға және Алланың кешіріміне үміттенуге шақырады.