سوره انعام — آیه 42

معانی کلمات:

• بَأساء: سختی، تنگدستی، فقر و تنگی معیشت.
• ضَرّاء: زیان و گزندی که به بدن برسد، مانند بیماری و ناتوانی.
• یَتَضَرَّعُونَ: تضرّع کردن، یعنی با فروتنی و زاری از خداوند درخواست کردن و به درگاه او خضوع نمودن.

تفسیر آیه:

ای پیامبر! به یقین ما پیش از تو، رسولانی به سوی امتهای گذشته فرستادیم تا آنان را به توحید و عبادت خداوند دعوت کنند. اما آنان دعوت پیامبران را تکذیب کردند و از پذیرش حق سر باز زدند. از این رو، ما آنان را به سختیها و بلاها گرفتار کردیم؛ گاهی اموالشان را با فقر و تنگدستی و گاهی بدنهایشان را با بیماری و رنج و درد مبتلا ساختیم. هدف از این ابتلائات و گرفتاریها آن بود که دلهایشان نرم شود، به درگاه خداوند تضرّع کنند، به او پناه ببرند و از گناهان خود توبه نمایند. به عبارت دیگر، این بلاها وسیلهای برای بیداری و بازگشت آنان به سوی پروردگار بود، نه انتقام و نابودی آنان.

فواید و پیامهای آیه:

• سنت الهی بر این جاری است که امتهای سرکش را با سختیها و بلاها بیدار کند تا به سوی او بازگردند. این نشانهی رحمت و محبت خداوند به بندگان است که پیش از عذاب نهایی، هشدارهایی میدهد.
• سختیها و گرفتاریهای زندگی، اگر با بصیرت همراه باشد، فرصتی برای خودسازی، توبه و نزدیک شدن به خداوند است؛ پس نباید از بلاها ناامید شد، بلکه باید آنها را پلی برای تعالی معنوی قرار داد.
• تضرّع و زاری در پیشگاه خداوند، کلید گشایش مشکلات است. هرگاه در سختی قرار گرفتیم، بهترین راه، بازگشت به خدا و خضوع در برابر اوست.
• این آیه به ما میآموزد که خداوند هرگز بندگانش را رها نمیکند؛ بلکه با رحمت خود، آنان را به سوی خود فرا میخواند و از هر وسیلهای برای هدایت آنان استفاده میکند.