سوره جن — آیه 17

معانی کلمات:

• لِنَفْتِنَهُمْ: تا آنان را بیازماییم و امتحان کنیم.
• یُعْرِضْ: رویگردان شود، پشت کند.
• ذِکْرِ رَبِّهِ: یاد پروردگارش؛ مراد قرآن و یادآوریهای الهی است.
• یَسْلُکْهُ: او را وارد کند، در آن جای دهد.
• عَذَابًا صَعَدًا: عذابی سخت و طاقتفرسا که پیوسته بر شدت آن افزوده میشود و تحمل آن برای انسان بسیار دشوار است.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در ادامه سخن درباره نعمتهای خود میفرماید: اگر مردمِ جن و انس بر راه راست و آیین اسلام استقامت میورزیدند و از آن منحرف نمیشدند، خداوند بارانهای پربرکت و روزی فراوانی بر آنان نازل میکرد و زندگی دنیوی آنان را وسعت میبخشید. اما این وسعت رزق و فراوانی نعمت، هدف نهایی نیست؛ بلکه وسیلهای برای آزمایش و امتحان بندگان است تا روشن شود که آیا در برابر این نعمتها شکرگزارند یا ناسپاسی میکنند و به کفران نعمت میپردازند.

سپس خداوند هشدار میدهد: هر کسی از یاد پروردگارش — که همان قرآن و دستورات الهی است — رویگردان شود و به آن پشت کند، خداوند او را وارد عذابی سخت و طاقتفرسا خواهد کرد؛ عذابی که مانند صخرههای سخت، سنگین و غیرقابل تحمل است و پیوسته بر سختی آن افزوده میشود و هیچ راه گریزی از آن نیست.

فواید و پیامهای آیه:

• نعمتهای الهی در دنیا نشانه محبت خداوند نیست، بلکه وسیلهای برای آزمایش بندگان است؛ پس نباید به فراوانی مال و رزق مغرور شد.
• شکرگزاری در برابر نعمتها، موجب بقا و افزایش آنهاست و ناسپاسی، انسان را به عذاب الهی گرفتار میکند.
• رویگردانی از قرآن و یاد خدا، سرآغاز همه بدبختیها و گرفتاریهای دنیا و آخرت است؛ چرا که یاد خدا مایه آرامش دلها و هدایت انسان است.
• عذاب الهی برای کسانی که از حق رویگردان شوند، نه تنها سخت است، بلکه به صورت فزاینده و مداوم بر شدت آن افزوده میشود؛ بنابراین هیچگاه نباید از رحمت خدا ناامید شد، اما نباید عذاب او را نیز ساده گرفت.