سوره توبه — آیه 71

معانی کلمات:

• أولیاء: یاران، مددکاران و یاوران یکدیگر.
• معروف: هر کاری که شرع و عقل آن را نیک و پسندیده بداند، مانند ایمان، نماز، صدقه و نیکی به دیگران.
• منکر: هر کاری که شرع و عقل آن را زشت و ناپسند بداند، مانند شرک، دروغ، ظلم و گناهان.
• عزیز: توانمندی که هیچ چیز او را ناتوان نمی‌سازد و بر هر کاری قادر است.
• حکیم: کسی که همه کارهایش بر اساس حکمت و مصلحت است و هر چیزی را در جای خود قرار می‌دهد.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، پیوند ایمانی مؤمنان را این‌گونه ترسیم می‌کند که مردان و زنان مؤمن، همه یار و یاور یکدیگرند و میان آنان پیوندی ناگسستنی از محبت و برادری برقرار است. این ولایت و دوستی، بر پایه ایمان و باور مشترک به خدا و رسول او استوار شده است.

نشانه این ولایت و دوستی، عمل به وظایف دینی است: آنان یکدیگر را به کارهای نیک و پسندیده فرمان می‌دهند و از کارهای زشت و ناپسند بازمی‌دارند. آنان نماز را به پا می‌دارند و زکات اموال خود را می‌پردازند و در تمام امور زندگی، از خدا و پیامبرش اطاعت می‌کنند و از آنچه نهی شده‌اند، دوری می‌جویند.

خداوند پاداش این ایمان و عمل صالح را چنین بیان می‌کند که این گروه، قطعاً مشمول رحمت الهی خواهند شد و خداوند آنان را از عذاب خود نجات می‌دهد و به بهشت جاودان وارد می‌کند. سپس خداوند خود را با دو صفت «عزیز» و «حکیم» معرفی می‌کند؛ یعنی او توانمندی است که هیچ‌کس نمی‌تواند در برابر اراده او بایستد و حکیمی است که همه احکام و دستورهایش بر اساس حکمت و مصلحت بندگان است.

فواید و پیام‌های آیه:

1. ایمان، قوی‌ترین پیوندی است که انسان‌ها را به هم متصل می‌کند و جامعه مؤمنان را به یک پیکر واحد تبدیل می‌نماید که در آن، همه نسبت به یکدیگر مسئول و دلسوزند.
2. امر به معروف و نهی از منکر، وظیفه همگانی است و نه تنها مردان، بلکه زنان مؤمن نیز در این مسئولیت شریک‌اند و این نشانه کرامت و جایگاه والای زن در اسلام است.
3. ایمان واقعی، تنها ادعا نیست؛ بلکه با عمل به عبادات (نماز و زکات) و اطاعت از خدا و رسول، خود را نشان می‌دهد.
4. رحمت الهی، پاداش کسانی است که ایمان خود را با عمل صالح و تلاش برای اصلاح جامعه همراه کنند و این رحمت، قطعی و حتمی است.
5. آشنایی با این صفات خداوند (عزیز و حکیم) به مؤمن اطمینان می‌دهد که یاری خداوند و رحمت او، در بهترین زمان و به بهترین شکل ممکن خواهد رسید.