سوره توبہ — آيت 7

1) ڪلِمَن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• كَيْفَ: ڪيئن؟ (هتي انڪار ۽ تعجب جي معنيٰ ۾ آهي).
• عَهْدٌ: انجام، واعدو، معاهدو.
• الْمُشْرِكِينَ: مشرڪ، يعني اهي ماڻهو جيڪي الله سان ٻين کي شريڪ ڪن ٿا.
• الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ: مسجد حرام، يعني ڪعبة الله شريف.
• اسْتَقَامُوا: اهي سِڌا رهيا، يعني پنهنجي انجام تي قائم رهيا ۽ وفا ڪيائون.
• فَاسْتَقِيمُوا: توهان به سِڌا رهو، يعني توهان به پنهنجي انجام تي قائم رهو ۽ وفا ڪريو.
• الْمُتَّقِينَ: پرhezگار، يعني اهي جيڪي الله کان ڊڄن ٿا ۽ سندس حڪمن جي پيروي ڪن ٿا.

2) آيت جي تفسير:

هي آيت ان ڳالهه کي واضح ڪري ٿي ته مشرڪن لاءِ الله ۽ سندس رسول وٽ ڪو به معاهدو ۽ امان قابلِ قبول ناهي، ڇاڪاڻ ته اهي پنهنجا انجام ٽوڙيندا آهن ۽ غداري ڪندا آهن. البت انهن مشرڪن جو معاملو مختلف آهي جن سان توهان مسجد حرام وٽ معاهدو ڪيو هو، يعني صلح حديبيه واري موقعي تي. انهن مان جيڪي پنهنجي انجام تي قائم رهيا ۽ ان کي نه ٽوڙيائون، ته توهان به انهن سان ڪيل معاهدي تي قائم رهو ۽ ان کي نه ٽوڙيو. يقيناً الله پرhezگارن کي پسند ڪري ٿو، يعني اهڙن ماڻهن کي جيڪي سندس حڪمن جي پيروي ڪن ٿا ۽ سندس منع ڪيل شين کان پرهيز ڪن ٿا، ۽ پنهنجا انجام پورا ڪن ٿا.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• الله تعاليٰ انهن ماڻهن سان محبت ڪري ٿو جيڪي پنهنجا واعدا ۽ انجام پورا ڪن ٿا ۽ انهن ۾ وفاداري جو مظاهرو ڪن ٿا.
• اسلام اهو سيکاريندو آهي ته جيستائين ٻيا پنهنجي انجام تي قائم رهن، تيستائين اسان به انهن سان ڪيل معاهدي تي قائم رهون ۽ ان کي نه ٽوڙيون.
• پرhezگاري ۽ تقويٰ اهي صفتون آهن جن سان الله جي محبت حاصل ٿئي ٿي، ۽ اهي ئي ڪاميابيءَ جو رستو آهن.
• قرآن مجيد اسان کي سيکاريندو آهي ته اسان کي هميشه انصاف ۽ وفاداريءَ جو مظاهرو ڪرڻ گهرجي، جيتوڻيڪ اسان جا مخالف ڪيئن به هجن.
• هي آيت اسان کي ترغيب ڏئي ٿي ته اسان پنهنجي زندگيءَ ۾ ايماندار ۽ وفادار بڻجون، ته جيئن الله جي محبت ۽ رضا حاصل ڪري سگهون.