سوره علق — آیه 16

معانی کلمات:

• ناصیه: پیشانیِ موی سر، موی جلوی سر.
• کاذبة: دروغگو، بسیار دروغپرداز.
• خاطئة: خطاکار، گناهکار، کسی که از راه حق منحرف شده است.

تفسیر آیه:

خداوند متعال پس از ذکر تهدید شدید نسبت به کسی که پیامبرش را از نماز بازمیدارد، میفرماید: «ناصیهای دروغگو و خطاکار». منظور از «ناصیه» در اینجا صاحب آن ناصیه است؛ یعنی آن شخصِ طغیانگر که پیشانیاش را میگیریم و به سوی آتش میکشانیم. این تعبیر برای تحقیر و توهین به اوست، زیرا پیشانی جایگاه عقل و شرف انسان است و وقتی به آن نسبت دروغ و خطا داده میشود، یعنی تمام وجود آن شخص دروغ و خطاست.

این ناصیه در گفتارش دروغگوست، زیرا ادعاهایی باطل میکند و حق را انکار مینماید. و در کردارش خطاکار است، زیرا با افعال زشت و گناهآلود خود، راه باطل را میپیماید و دیگران را نیز از راه حق بازمیدارد. این توصیف، بیانگر آن است که این شخص نهتنها در گفتار، بلکه در تمام اعمال و رفتارش بر خطا و گمراهی است.

فواید و درسهای آیه:

• هر کس در برابر حق و دعوت پیامبران بایستد و دیگران را از راه خدا بازدارد، سزاوار خواری و عذاب الهی است، حتی اگر از نظر ظاهری دارای مقام و موقعیت اجتماعی باشد.
• خداوند متعال به تمام اعمال و رفتار انسانها آگاه است و هیچ عمل کوچک یا بزرگی از دید او پنهان نمیماند.
• تهدید خداوند نسبت به دشمنان اسلام، دلگرمی برای مؤمنان است که در برابر سختیها و آزارها صبر کنند و بدانند که خداوند یاور و حامی آنان است.
• انسان نباید فریب ظاهر و موقعیت اجتماعی افراد را بخورد؛ آنچه نزد خدا ارزش دارد، تقوا و ایمان است، نه جایگاه دنیوی.
• این آیه نشان میدهد که خداوند از پیامبرش دفاع میکند و هرگز او را در برابر دشمنان تنها نمیگذارد؛ پس مؤمنان نیز باید در راه خدا استقامت ورزند و از هیچ تهدیدی نهراسند.