Yunus surasi — Oyat 106

So‘z ma’nolari:

• تدعُ: ibodat qilasan, chaqirasan (duo va iltijo ma’nosida).
• من دون الله: Allohdan o‘zga, Allohni qo‘yib boshqasiga.
• ما لا ينفعك ولا يضرك: senga na foyda keltira oladigan, na zarar yetkaza oladigan narsa (butlar, sanamlar va boshqa yolg‘on ilohlar).
• الظالمين: zolimlar, o‘zlariga zulm qiluvchilar (ya’ni, shirk keltirib, o‘z jonlariga jabr qiluvchilar).

Tafsir:

Ey Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam)! Allohdan o‘zga narsalarga – na foyda berishga, na zarar yetkazishga qodir bo‘lmagan butlar va sanamlarga ibodat qilma, ularni duo va iltijo bilan chaqirma. Chunki ular senga hech qanday manfaat ham, zarar ham keltira olmaydi. Agar shunday qilsang – ya’ni, Allohni qo‘yib, boshqa narsalarga ibodat qilsang – u holda sen ham zolimlardan bo‘lib qolasan. Bu yerda “zolim” so‘zi bilan shirk keltiruvchi, o‘z nafsiga va Allohning haqqiga tajovuz qiluvchi kishi nazarda tutilgan. Bu xitob garchi Rasulullohga qaratilgan bo‘lsa-da, aslida butun ummatga – barcha mo‘minlarga qaratilgan umumiy ta’limotdir. Ya’ni, har bir musulmon faqat Allohga ibodat qilishi, Undan boshqa hech kimdan yordam so‘ramasligi lozim.

Foydalar va saboqlar:

• Ushbu oyat musulmonning aqidasini poklaydi: faqat Allohga ibodat qilish, Undan boshqa hech narsaga sig‘inmaslik – Islomning asosiy ustunidir.
• Inson faqat Allohdan yordam so‘rashi kerak, chunki foyda va zarar berishga qodir bo‘lgan yagona zot – Allohdir. Butlar va boshqa mavjudotlar esa hech narsaga qodir emas.
• Shirk – eng katta zulmdir, chunki inson o‘zining eng buyuk ne’mati bo‘lgan aql va irodani noto‘g‘ri ishlatib, o‘z joniga jabr qiladi.
• Bu oyat musulmonni tavhidga (yakkaxudolikka) chorlaydi va uni har qanday shirkdan saqlanishga undaydi. Bu esa inson qalbini tinchlantiradi va unga haqiqiy ozodlikni beradi – faqat Allohga bandalik qilish orqali inson boshqa barcha narsalardan ozod bo‘ladi.