سوره هود — آیه 6

معانی کلمات:

• دابّه: هر جنبندهای که روی زمین حرکت میکند.
• مستقرّ: جایگاه ثابت و محل زندگی و سکونت.
• مستودَع: امانت گذاشته شده؛ مراد جایی است که موجود در آن قرار میگیرد یا از آنجا پدید میآید، مانند صلب پدر و رحم مادر، و نیز محل مرگ.
• کتاب مبین: لوح محفوظ و کتاب روشن و آشکاری که همه چیز در آن ثبت است.

تفسیر آیه:

هیچ جنبندهای در روی زمین نیست، مگر اینکه روزیِ او بر عهده خداوند است؛ این تفضّل و لطفی از سوی اوست، نه اینکه حقی بر او واجب باشد. خداوند از روی علم کامل، جایگاه سکونت و زندگی هر موجودی را در زمین میداند و نیز میداند که آن موجود در کجا و چگونه از بین میرود و در چه نقطهای دفن یا نابود میشود. همچنین او از محل پیدایش و منشأ اولیه هر جنبنده آگاه است؛ اینکه از کجا آمده و در چه جایی (مانند صلب یا رحم) قرار داشته است. تمام اینها — اعم از خود جنبندگان، رزق آنها، محل زندگی و محل مرگشان — در کتابی روشن و آشکار، یعنی لوح محفوظ، پیش از آفرینش آنها ثبت و مشخص شده است. هیچ چیز از علم و تدبیر خداوند پنهان نیست و همه امور بر اساس حکمت و تقدیر او جریان دارد.

فواید و پیامهای آیه:

• این آیه آرامشبخش دلهاست؛ چرا که انسان میداند روزی او تضمین شده و هیچ موجودی بدون روزی رها نشده است. پس نباید برای تأمین معیشت، دچار اضطراب و حرص شود، بلکه باید با توکل بر خدا و تلاش مشروع، به دنبال روزی خود برود.
• علم بیپایان خداوند به همه جزئیات زندگی موجودات، نشاندهنده عظمت و تدبیر اوست و انسان را به تواضع و اعتماد به این خدای دانا و توانا دعوت میکند.
• ثبت همه امور در کتاب مبین، بیانگر نظم و برنامهریزی دقیق الهی در جهان است و ایمان به قضا و قدر را در دل انسان تقویت میکند و او را از ناامیدی و سرگردانی نجات میدهد.
• این آیه انسان را به شکرگزاری در برابر نعمتهای بیبدیل الهی وامیدارد و او را به یاد آخرت میاندازد که همه در برابر این الطاف، مسئول و پاداشگیرنده خواهند بود.