سوره مسد — آیه 1

معانی کلمات:

• تَبَّتْ: خسران و زیانکاری، هلاک و نابودی.
• یَدَا: دو دست (کنایه از تمام وجود و شخص).
• أَبِی لَهَبٍ: ابولهب، عموی پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) که نامش عبدالعزی بن عبدالمطلب بود و به دلیل چهرهی سرخ و درخشانش به این لقب معروف شد.
• وَتَبَّ: و خسران کرد، هلاک شد (تکرار برای تأکید و بیان تحقق قطعی).

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، سرنوشت ابولهب، عموی پیامبر اسلام (صلیاللهعلیهوسلم) را بیان میکند. ابولهب که از سران قریش و از دشمنان سرسخت اسلام بود، با دشمنی و آزار رساندن به پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم)، راه خسران و نابودی را در پیش گرفت. عبارت «تَبَّتْ یَدَا» کنایه از نابودی کامل و زیانکاری تمام وجود اوست؛ زیرا دستها نماد قدرت و عمل انسان هستند و خسران دستها به معنای از بین رفتن توانایی و بیثمر ماندن تلاشهای اوست. سپس با جمله «وَتَبَّ» این خسران را تأکید میکند و میفرماید که او نهتنها در دنیا زیانکار شد، بلکه عاقبت او در آخرت نیز هلاکت و عذاب است. این آیه در حالی نازل شد که ابولهب هنوز زنده بود و دشمنی میکرد، اما خداوند با این بیان، شکست و نابودی او را قطعی اعلام کرد و چنین نیز شد؛ او پس از جنگ بدر، با بیماری طاعون هلاک شد و در ننگ و خواری از دنیا رفت.

فواید و درسهای آیه:

• این آیه نشان میدهد که نسبت خویشاوندی با پیامبران، بدون ایمان و عمل صالح، هیچ سودی برای انسان ندارد؛ ابولهب عموی پیامبر بود، اما به دلیل کفر و دشمنی، گرفتار خسران ابدی شد.
• خداوند هرگز ظلم و آزار به بندگان برگزیدهاش را بیپاسخ نمیگذارد و از آنها دفاع میکند؛ حتی اگر آزاردهنده از نزدیکترین خویشاوندان باشد.
• سنت الهی بر این است که دشمنان حق، هرچند قدرتمند و مغرور باشند، در نهایت شکست میخورند و نابود میشوند؛ بنابراین مؤمنان نباید از قدرت ظاهری دشمنان هراس داشته باشند.
• این آیه، تسلیت و آرامشی برای پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) و مسلمانان بود که بدانند خداوند وعدهی نصرت داده و عاقبت دشمنان، خواری و هلاکت است.