سوره مسد — آیه 2

معانی کلمات:

• ما أغنی: بی نیاز نکرد، دفع نکرد.
• ماله: ثروت و دارایی‌اش.
• ما کسب: آنچه به دست آورده بود؛ شامل فرزند، مقام، و دیگر دستاوردهای دنیوی.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه می‌فرماید: اموال و ثروتی که ابولهب جمع کرده بود، و آنچه را که در زندگی دنیا به دست آورده بود — از قبیل فرزندان، مقام، و دیگر امکانات — هیچ‌کدام نتوانستند او را از عذاب الهی بازدارند و در برابر کیفر خداوند هیچ سودی برایش نداشتند. نه ثروتش توانست بلا را از او دفع کند، نه فرزندانش و نه دستاوردهایش. این آیه در حقیقت بیانگر آن است که دارایی‌های مادی و دستاوردهای دنیوی، هر قدر هم زیاد باشند، در برابر قهر و عذاب خداوند هیچ ارزش و تأثیری ندارند و نمی‌توانند انسان را از مجازات الهی نجات دهند. ابولهب که به مال و فرزندانش می‌بالید و به آن‌ها تکیه کرده بود، در روزی که عذاب خداوند فرود آید، درمی‌یابد که همه این‌ها هیچ‌کاره‌اند و نمی‌توانند ذره‌ای از عذاب را از او دور کنند.

فواید و درس‌های آیه:

1. بی‌ارزش بودن مال و فرزند در برابر عذاب الهی: این آیه به ما می‌آموزد که تکیه بر ثروت و داشته‌های دنیوی، انسان را از عذاب خداوند نجات نمی‌دهد. تنها ایمان و عمل صالح است که در روز قیامت به کار انسان می‌آید.
2. هشدار به مغروران به دنیا: کسانی که به مال، مقام و فرزندان خود می‌نازند و گمان می‌کنند این‌ها پناهگاه امنی برایشان است، باید بدانند که این‌ها نه تنها در برابر عذاب الهی سودی ندارند، بلکه اگر باعث غرور و سرکشی شوند، خود وسیله عذاب و بدبختی انسان خواهند شد.
3. اهمیت اعمال نیک: این آیه مؤمنان را ترغیب می‌کند که به جای تکیه بر داشته‌های مادی، به فکر اعمال نیک و تقوای الهی باشند؛ چرا که تنها چیزی که در آخرت به داد انسان می‌رسد، ایمان راستین و کردار شایسته است.
4. عدالت الهی: این آیه نشان می‌دهد که خداوند عادل است و هیچ‌کس، حتی اگر ثروتمندترین و قدرتمندترین افراد باشد، نمی‌تواند از عدالت و کیفر الهی فرار کند. این خود مایه آرامش مؤمنان است که می‌دانند ظالمان و دشمنان دین، هر قدر هم قدرتمند باشند، سرانجام به سزای اعمال خود خواهند رسید.