سوره اسراء — آیه 109

معانی کلمات:

• یَخِرّونَ: به رو درافتادن، سجده کردن با شتاب و خضوع.
• لِلْأَذْقانِ: بر چانهها (بر صورت و پیشانی که در سجده بر زمین میرسد).
• خُشوعًا: فروتنی، آرامش دل و خضوع در برابر خداوند.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در ادامه توصیف حال بندگان راستین خود، میفرماید که آنان هنگام شنیدن آیات قرآن، به سجده میافتند و بر چانههای خود (یعنی بر صورت و پیشانی) بر زمین میافتند و در حالی که اشک از چشمانشان جاری است، گریه میکنند. این گریه نه از سر اندوه و ناامیدی، بلکه از خشیت و ترس محبتآمیز از خداوند و تأثری است که از شنیدن کلام او در دلهایشان پدید میآید. آنان با شنیدن آیات قرآن و تدبر در معانی آن، خضوع و خشوعشان بیشتر میشود و فروتنی آنان در برابر عظمت و قدرت الهی فزونی مییابد. این آیه تأکید میکند که قرآن نه تنها برای آنان مایه هدایت است، بلکه هر بار که آن را میشنوند، حالشان بهتر و ایمانشان عمیقتر میشود و این حالت تکراری، نشانه صدق ایمان و محبت آنان به پروردگار است.

فواید و پیامهای آیه:

• قرآن کریم مایه حیات دل و افزایش ایمان است؛ هر که با تدبر و خشوع به آن گوش فرا دهد، خداوند بر هدایت و خضوعش میافزاید.
• گریه از خشیت خداوند، نشانه زنده بودن دل و پیوند عمیق با پروردگار است و از بهترین حالات بنده در پیشگاه الهی به شمار میرود.
• سجده و فروتنی در برابر خدا، بالاترین مقام بندگی است و انسان را به آرامش حقیقی و قرب الهی میرساند.
• تکرار این حالت در مؤمنان، نشانه پایداری آنان در راه حق و محبتشان به کلام خداوند است و ما را ترغیب میکند که با قرآن انس بگیریم و از آن درس بگیریم.