سوره اسراء — آیه 110

معانی کلمات:

• تَجْهَرْ: بلند خواندن، آشکارا خواندن.
• تُخَافِتْ: آهسته خواندن، زیر لب خواندن.
• ابْتَغِ: بجوی، طلب کن.
• سَبِیلًا: راهی، روشی.

تفسیر آیه:

ای پیامبر! به مشرکانی که بر تو ایراد گرفتند که چرا گاهی «یا الله» میگویی و گاهی «یا رحمن»، بگو: چه خدا را بخوانید و چه رحمن را بخوانید، فرقی ندارد؛ زیرا هر دو نام برای ذات یگانه خداست و او را با هر یک از نامهای زیبایش بخوانید، دعای شما به همان خدای یگانه میرسد. تمام نامهای خداوند نیکو و زیباست و هر نامی که از او یاد کنید، اشاره به همان ذات پاک و یکتا دارد.

سپس خداوند به پیامبرش دستور میدهد که در نماز، قرائت را نه چنان بلند کند که مشرکان بشنوند و به او و قرآن ناسزا گویند، و نه چنان آهسته بخواند که اصحاب و مؤمنانِ همراه او صدایش را نشنوند و از قرائت او بهرهمند نشوند؛ بلکه راهی میانه برگزیند — نه کاملاً بلند و نه کاملاً آهسته — تا هم مشرکان تحریک نشوند و هم مؤمنان استفاده کنند.

فواید و پیامهای آیه:

1. توحید در دعا و عبادت: خداوند با هر نامی خوانده شود، همان خدای یگانه است؛ این آیه به مسلمانان میآموزد که در دعا و نیایش، دلها را به سوی یکتایی خدا معطوف دارند و از هرگونه شرک و تفرقه در عبادت دوری کنند.
2. زیبایی نامهای الهی: نامهای خداوند همه نیکو و بیانگر صفات کمال اوست؛ این امر محبت و معرفت به خدا را در دل مؤمنان افزایش میدهد و آنان را به شناخت بیشتر پروردگار ترغیب میکند.
3. اعتدال در همه امور: دستور به میانهروی در قرائت نماز، درس بزرگی برای مسلمانان است که در تمام شئون زندگی — از عبادت تا معاشرت — راه اعتدال را برگزینند و از افراط و تفریط پرهیز کنند.
4. حفظ حرمت اسلام و قرآن: این آیه به مسلمانان میآموزد که در انجام اعمال عبادی، مصلحت اسلام و مسلمانان را در نظر بگیرند و از هر کاری که زمینه توهین به مقدسات را فراهم میکند، پرهیز کنند، حتی اگر آن کار فی نفسه درست باشد.
5. رحمت گسترده الهی: ذکر نام «رحمن» در این آیه، یادآور رحمت فراگیر خداوند است که همه موجودات را شامل میشود و مؤمنان را به امیدواری و توکل بر این رحمت بیپایان دعوت میکند.