سوره بقره — آیه 109

معانی واژگان:

• وَدَّ: آرزو کرد، دوست داشت.
• یَرُدُّونَکُم: شما را بازگردانند.
• حَسَدًا: به سبب حسد و رشک.
• مِن عِندِ أَنفُسِهِم: از پیش خودشان، نه از روی دستور الهی.
• فَاعفُوا: پس درگذرید و ببخشید.
• وَاصفَحُوا: رویگردان شوید و چشمپوشی کنید (گذشت توأم با اعراض).

تفسیر آیه:

بسیاری از اهل کتاب (یهود و نصارا) آرزو میکردند که شما مؤمنان را پس از ایمانآوردنتان به کفر بازگردانند، همانگونه که پیشتر بت میپرستیدید. این آرزوی پلید نه از روی دلسوزی، بلکه از سر حسدی بود که در دلهایشان ریشه دوانده بود؛ حسدی که از درون خودشان سرچشمه میگرفت و هیچ فرمانی از جانب خدا در آن نبود. این در حالی بود که حق برایشان کاملاً روشن شده بود و میدانستند پیامبر اسلام صلیاللهعلیهوسلم بر حق است و دین او راستین است؛ اما کینه و رشک، چشمان حقیقتبینشان را کور کرده بود.

خداوند در این آیه به مؤمنان فرمان میدهد که در برابر این دشمنیها و بدخواهیها، گذشت پیشه کنند و از خطاها و جهالتهای آنان چشمپوشی نمایند و منتظر فرمان و حکم خدا باشند. این گذشت تا زمانی است که خداوند اراده خود را در مورد آنان صادر کند؛ و آنگاه که فرمانش رسید (که شامل قتال، جزیه یا اخراج آنان بود)، مؤمنان باید بر اساس آن عمل کنند. در پایان، خداوند یادآوری میکند که او بر هر کاری تواناست و هیچ چیز برایش دشوار نیست؛ او میتواند آنان را مجازات کند یا بر دلهایشان مهر بگذارد و یا هر حکمی که بخواهد صادر نماید.

فواید و پیامهای آیه:

• صبر و گذشت در برابر دشمنان: مؤمن باید در برابر آزار و دشمنی دیگران، شکیبایی و بزرگواری نشان دهد و بداند که پیروزی نهایی با صبر و انتظار فرمان خداست، نه شتابزدگی و کینهتوزی.
• حسد، آفت ایمان: حسد از رذایل اخلاقی است که انسان را به انکار حق و دشمنی با حقیقت میکشاند؛ مؤمن باید از این خصلت زشت بپرهیزد و به آنچه خدا به دیگران عطا کرده راضی باشد.
• اعتماد به قدرت الهی: مؤمن هرگز نباید از توطئههای دشمنان هراسان شود؛ زیرا خداوند بر همه چیز تواناست و در زمان مناسب، اراده خود را جاری خواهد کرد.
• امید به آینده: این آیه به مؤمنان امید میدهد که سختیها و آزارهای دشمنان پایدار نیست و سرانجام، فرمان خدا فرا میرسد و حق بر باطل پیروز میشود.